Impressionisme1876
Bal du moulin de la Galette
Pierre-Auguste Renoir
Het oog van de conservator
"Renoir revolutioneert hier de genreschilderkunst door zijn eigen vrienden te vereeuwigen in een scène van het volksleven, waarbij de zonnevlekken door de acacia’s het hoofdonderwerp van het doek worden."
Dit absolute meesterwerk van het impressionisme vangt de vreugdevolle bruis van een feestmiddag in Montmartre, badend in een levendig en gefragmenteerd licht.
Analyse
Le Bal du moulin de la Galette, gepresenteerd op de impressionistententoonstelling van 1877, is veel meer dan een simpele dansscène; het is een viering van het moderne leven en van vluchtig geluk. In die tijd was de heuvel van Montmartre nog niet de huidige toeristische wijk, maar een volksdorp waar men kwam om goedkope wijn te drinken en galettes te eten. Renoir transformeert deze sociale realiteit met zijn penseel in een idyllische, bijna mythologische visie op de Parijse jeugd en de zorgeloosheid van het einde van de 19e eeuw.
Om te begrijpen wat we zien, moet men letten op de afwezigheid van scherpe contouren. Renoir verwerpt de academische regels om voorrang te geven aan de thermische en lichtgevende sensatie. De lichamen zijn niet bevroren, ze lijken te trillen op het ritme van de muziek. De personages op de voorgrond, hoewel gedetailleerder, worden ook overspoeld door die beroemde "zonnevlekken" die de critici van die tijd schokten, waarbij sommigen er "rotheidsvlekken" op de kleding in zagen.
De analyse van de expert onthult dat Renoir dit werk grotendeels ter plaatse heeft geschilderd, ondanks het monumentale formaat van 1,31 bij 1,75 meter. Het was een logistieke krachttoer: een doek van deze omvang midden tussen de dansers vervoeren om het exacte licht van de zondagmiddag vast te leggen. Deze aanpak getuigt van de radicale toewijding van de kunstenaar aan de directe observatie van natuur en atmosfeer.
Het schilderij fungeert als een sociaal panorama. We ontmoeten schilders (Franc-Lamy, Norbert Goeneutte), schrijvers (Rivière) en beroemde modellen uit die tijd zoals de jonge Estelle, die op de voorgrond zit. Deze mix tussen de intellectuele elite en het volk van Montmartre belichaamt de impressionistische utopie: een fusie van sociale klassen door plezier, licht en kunst. Het is een zonnig antwoord op de nog recente trauma's van de Frans-Duitse oorlog en de Commune.
Ten slotte behandelt het werk de eeuwige beweging. Niets is in rust. De blikken kruisen elkaar niet direct, wat een dynamiek van visueel ronddwalen creëert. De kijker wordt uitgenodigd om te verdwalen in de menigte, om van de ene groep naar de andere te gaan, alsof hij zelf deelneemt aan het bal. Renoir schildert geen gebeurtenis, hij schildert het gevoel van het feest zelf: de geur van het stof dat door de voeten wordt opgewerveld en de warmte van het licht dat door de bladeren wordt gefilterd.
Het eerste geheim ligt in het bestaan van een tweede, veel kleinere versie van dit schilderij. Lange tijd werd er gedebatteerd over welke de studie was en welke het uiteindelijke werk. Het bleek dat de kleine versie waarschijnlijk degene was die Renoir mee naar buiten nam, terwijl de grote in het atelier werd voltooid. De kleine versie werd in 1990 verkocht voor 78 miljoen dollar, wat het destijds een van de duurste schilderijen ter wereld maakte.
Een belangrijk technisch geheim betreft het palet van Renoir. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, gebruikt Renoir nooit puur zwart. De schaduwzones, de jassen van de mannen en de linten van de hoeden zijn in werkelijkheid samengesteld uit diepblauw, violet en donkergroen. Deze keuze is opzettelijk: zwart "doodt" het licht, terwijl blauw het laat trillen. Het is dit chromatische geheim dat het schilderij die bijzondere innerlijke lichtsterkte geeft.
Het geheim van de "afgesneden vrouw": aan de linkerrand van het schilderij wordt een vrouwenfiguur abrupt door het kader afgesneden. Dit is geen compositiefout, maar een directe invloed van fotografie en Japanse prenten. Door figuren af te snijden, suggereert Renoir dat de scène zich ver buiten de fysieke grenzen van het doek voortzet, wat de indruk van een fotografische momentopname en een overvloedig leven versterkt.
Een geheim van kameraadschap verbergt zich onder de modellen. De man op de voorgrond op de rug, die met de vrouwen praat, is de schilder Franc-Lamy. Naast hem bevindt zich de schrijver Georges Rivière. Renoir gebruikte zijn naaste vrienden omdat hij de middelen niet had om professionele modellen te betalen voor zo'n groot werk. Het schilderij is dus een intiem eerbetoon aan de kring van impressionisten die elkaar steunden in onzekere tijden.
Ten slotte hebben röntgenonderzoeken onthuld dat Renoir de positie van de benen van de dansers meerdere keren heeft veranderd om het draaiende effect te accentueren. Onder de huidige schilderlaag ontdekt men pentimenti die laten zien dat de visuele balans extreem is uitgewerkt om, paradoxaal genoeg, volledig spontaan te lijken. Deze "georganiseerde chaos" is het resultaat van een strikte artistieke berekening die gericht is op het imiteren van de vloeibaarheid van het toeval.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welk lichteffect probeerde Renoir vast te leggen in deze drukke buitenscène?
Ontdekken
