Berthe Morisot met een boeket viooltjes

Geschilderd in 1872, kort na het einde van de Frans-Duitse Oorlog en de Commune, markeert dit portret een scharnierpunt in het leven van Manet en zijn favoriete model. Berthe Morisot, zelf een schilder van uitzonderlijk talent, wordt hier niet afgebeeld terwijl ze schildert, maar als een icoon van de Parijse mode, gekleed in een rouwjurk en hoed. Manet onderzoekt hier de kleur zwart niet als een afwezigheid van licht, maar als een levendige en moduleerbare kleur, geërfd van zijn bewondering voor Velázquez en Goya. Het werk markeert het hoogtepunt van de artistieke relatie tussen Manet en Morisot. In die tijd was Morisot een onmisbaar lid van de kring rond Manet geworden, voordat ze twee jaar later met zijn broer Eugène trouwde. Dit portret onderscheidt zich van voorgaande werken door de snelheid van uitvoering en de vrijheid van toets, waarmee het de impressionistische emancipatie aankondigt terwijl de structurele strengheid die eigen is aan de kunstenaar behouden blijft. De soberheid van de zwarte kleding doet de bleekheid van de huid en de glans van de accessoires uitkomen, wat een visuele spanning creëert tussen soberheid en elegantie. Historische analyse onthult dat dit schilderij door velen, waaronder Paul Valéry, werd beschouwd als het mooiste portret dat Manet ooit schilderde. Het is een studie naar "transversaal" licht, een radicale benadering die breekt met academische portretten die in diffuus licht baden. Door het gezicht te isoleren tussen het zwart van de hoed en de kraag, concentreert Manet alle vitale energie van het model in haar gelaatstrekken, waardoor een eenvoudige poseersessie verandert in een diepe psychologische ontmoeting. Ten slotte getuigt het werk van de dialoog tussen de opkomende fotografie en de schilderkunst. De scherpte van sommige details, zoals het boeketje viooltjes of de hoedlinten, contrasteert met de suggestieve vervaging van de achtergrond. Manet probeert niet de realiteit met slaafse nauwkeurigheid te reproduceren, maar de vluchtige impressie van een aanwezigheid over te brengen, een benadering die de essentie van de 19e-century moderne schilderkunst definieert.