Impressionisme1872
Berthe Morisot met een boeket viooltjes
Édouard Manet
Het oog van de conservator
"Het centrale element is de brute zijdelingse verlichting die het gezicht van Morisot fragmenteert, waarbij de ene helft in de schaduw blijft terwijl de andere helft in het licht explodeert. Deze keuze accentueert de diepte van haar zwarte ogen, door Manet verdonkerd."
Een meesterwerk van de portretkunst waarin Manet Berthe Morisot vereeuwigt in een symfonie van diepe zwarttinten, waarbij hij een zeldzame psychologische intensiteit vangt. Dit schilderij viert de verstandhouding tussen twee grootheden van de moderniteit.
Analyse
Geschilderd in 1872, kort na het einde van de Frans-Duitse Oorlog en de Commune, markeert dit portret een scharnierpunt in het leven van Manet en zijn favoriete model. Berthe Morisot, zelf een schilder van uitzonderlijk talent, wordt hier niet afgebeeld terwijl ze schildert, maar als een icoon van de Parijse mode, gekleed in een rouwjurk en hoed. Manet onderzoekt hier de kleur zwart niet als een afwezigheid van licht, maar als een levendige en moduleerbare kleur, geërfd van zijn bewondering voor Velázquez en Goya.
Het werk markeert het hoogtepunt van de artistieke relatie tussen Manet en Morisot. In die tijd was Morisot een onmisbaar lid van de kring rond Manet geworden, voordat ze twee jaar later met zijn broer Eugène trouwde. Dit portret onderscheidt zich van voorgaande werken door de snelheid van uitvoering en de vrijheid van toets, waarmee het de impressionistische emancipatie aankondigt terwijl de structurele strengheid die eigen is aan de kunstenaar behouden blijft. De soberheid van de zwarte kleding doet de bleekheid van de huid en de glans van de accessoires uitkomen, wat een visuele spanning creëert tussen soberheid en elegantie.
Historische analyse onthult dat dit schilderij door velen, waaronder Paul Valéry, werd beschouwd als het mooiste portret dat Manet ooit schilderde. Het is een studie naar "transversaal" licht, een radicale benadering die breekt met academische portretten die in diffuus licht baden. Door het gezicht te isoleren tussen het zwart van de hoed en de kraag, concentreert Manet alle vitale energie van het model in haar gelaatstrekken, waardoor een eenvoudige poseersessie verandert in een diepe psychologische ontmoeting.
Ten slotte getuigt het werk van de dialoog tussen de opkomende fotografie en de schilderkunst. De scherpte van sommige details, zoals het boeketje viooltjes of de hoedlinten, contrasteert met de suggestieve vervaging van de achtergrond. Manet probeert niet de realiteit met slaafse nauwkeurigheid te reproduceren, maar de vluchtige impressie van een aanwezigheid over te brengen, een benadering die de essentie van de 19e-century moderne schilderkunst definieert.
Een van de beroemdste geheimen van dit schilderij betreft de oogkleur van Berthe Morisot. In werkelijkheid had zij groene ogen, maar Manet koos ervoor om ze volledig zwart te schilderen om hun intensiteit te verhogen en ze te laten resoneren met haar rouwkleding. Deze bewuste esthetische wijziging bewijst dat Manet visuele impact en emotionele waarheid verkoos boven strikte fysieke gelijkenis.
Een ander geheim ligt in het boeketje viooltjes zelf. Dit kleine detail, bijna onmerkbaar onderaan de borst, is een directe toespeling op de bloementaal van die tijd, waarin het viooltje symbool stond voor bescheidenheid en geheime vriendschap. Sommige historici zien er een discreet eerbetoon van Manet aan de ingetogenheid van Berthe in, maar ook een teken van hun diepe intellectuele en emotionele band, die platonisch maar hartstochtelijk bleef.
Technische analyses hebben aangetoond dat Manet een zeer specifiek type zwart gebruikte, het "ivoorzwart", dat hij in grote vlakken aanbracht zonder bijna enige menging. Deze technische durf was riskant omdat zwart een doek gemakkelijk kan "doven". Manet slaagt er echter in om het hier lichtgevend te maken door te spelen met texturen: het fluweel van het lint, de zijde van de hoed en de wol van de jurk vangen het licht op verschillende manieren op, waardoor een monochroom palet van oneindige rijkdom ontstaat.
Ten slotte bevat het schilderij een toewijding die verborgen is door zijn eigen geschiedenis. Na de dood van Manet deed Berthe Morisot er alles aan om dit werk te kopen tijdens de verkoop van het atelier in 1884. Ze beschouwde dit portret als haar meest getrouwe beeltenis, niet qua gelaatstrekken maar qua ziel. Ze bewaarde het tot haar dood in haar huis, als bewijs van de sentimentele gehechtheid die ze voelde voor deze specifieke weergave door haar mentor en vriend.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke bewuste fysieke verandering bracht Manet aan bij Berthe Morisot in dit portret om de magnetische intensiteit te vergroten, naast de meesterlijke behandeling van zwart?
Ontdekken
