Neoclassicisme1801
Napoleon trekt over de Alpen
Jacques-Louis David
Het oog van de conservator
"David sublimeert de Eerste Consul als de ideale ruiter, bevroren in een gebiedend gebaar van gezag, en verbindt zijn lot met dat van de grootste veroveraars uit de geschiedenis."
Hét ultieme icoon van de napoleontische propaganda, dat een moeizame oversteek op een muildier transformeert in een heroïsche en bliksemsnelle klim naar eeuwige roem.
Analyse
Het portret van Bonaparte bij het oversteken van de Grote Sint-Bernhardpas is het archetype van de neoclassicistische "grote man". Oorspronkelijk besteld door de Spaanse koning Karel IV, is dit schilderij geen oorlogsverslag maar een ideologische constructie. David, als officieel schilder van het regime, moest voldoen aan de specifieke eis van Napoleon: "de Eerste Consul kalm schilderen op een vurig paard". Dit beeld markeert de overgang van republikeins generaal naar keizer.
De analyse van de expert onthult dat het werk past in een traditie van ruiterportretten die loopt van Marcus Aurelius tot Lodewijk XIV. David moderniseert het genre echter door er een vroege romantische energie in te blazen. De wind die de mantel optilt, de manen van het paard en het handgebaar zijn niet alleen esthetisch; ze symboliseren de kracht van de menselijke wil die de natuurlijke elementen en politieke chaos temt. Bonaparte kijkt niet naar de weg; hij kijkt naar de toekomst.
De centrale mythe van het werk ligt in de herschrijving van de historische realiteit. In mei 1800 stak Bonaparte inderdaad de Alpen over, maar hij deed dit op een muildier, gekleed in een banale grijze overjas, en bij mild weer. David transmuteert deze moeizame logistiek in een epos. Om te begrijpen wat we zien, moet men de geboorte van de personencultus zien. Napoleon weigerde te poseren en stelde dat het genie en niet de gelaatstrekken moesten worden weergegeven.
Ten slotte is het werk een meditatie over keizerlijke afstamming. Door de namen van Bonaparte, Hannibal en Karolus Magnus (Karel de Grote) in de rotsen op de voorgrond te graveren, verbindt David Napoleon met de reuzen die hem op dit pad voorgingen. Het is een verklaring van "Manifest Destiny". Het steile landschap en de minuscule soldaten op de achtergrond accentueren de kolossale gestalte van de leider, waardoor hij een natuurkracht wordt boven de menselijke omstandigheden.
Het eerste geheim van dit doek is de identiteit van het model. Omdat Napoleon categorisch weigerde te poseren, moest Jacques-Louis David listig zijn. Het was zijn eigen zoon, Charles-Pierre David, die het uniform van Bonaparte moest aantrekken en op een ladder moest klimmen om de positie van de ruiter te simuleren. Voor het gezicht gebruikte de kunstenaar een eerder gemaakte buste en gravures, wat het ietwat geïdealiseerde en "marmeren" uiterlijk verklaart.
Een technisch geheim schuilt in de kleur van het paard. In de originele versie van Malmaison is het paard een bont paard (wit en bruin). Toch bezat Bonaparte in die tijd geen beroemd bont paard. David koos deze contrasten om de visuele dynamiek te versterken. Vreemd genoeg tonen latere versies van het schilderij grijze of bruine paarden, wat bewijst dat hippologische nauwkeurigheid ondergeschikt was aan het dramatische effect dat de opdrachtgever wenste.
Er is een verborgen politiek geheim in de opdracht. Hoewel David een vurig bewonderaar van Napoleon was, werd het schilderij betaald door de koning van Spanje. Het doel was om de alliantie tussen Spanje en Frankrijk tegen Engeland te bezegelen. Het schilderij moest in het Koninklijk Paleis in Madrid hangen om te tonen dat Spanje werd beschermd door deze "nieuwe Karel de Grote". Napoleon was zo gecharmeerd door het beeld dat hij nog drie versies bestelde voor zijn eigen paleizen.
Het vierde geheim betreft de inscripties op de rotsen. Terwijl de namen van Hannibal en Karel de Grote duidelijk zichtbaar zijn, is die van Bonaparte dieper gegraveerd, alsof men wil suggereren dat zijn doortocht de meest definitieve van allemaal is. Dit is niet alleen schilderkunst; het is politieke epigrafie. David liet het historische muildier opzettelijk weg, uit angst dat het de scène van adeldom zou beroven, en verkoos een hengst waarvan de anatomie sterk overdreven is.
Ten slotte het geheim van de blote hand. In tegenstelling tot wat de militaire etiquette en de klimatologische omstandigheden in de Alpen voorschrijven, wordt Bonaparte zonder handschoen aan de rechterhand afgebeeld. Dit detail is geen fout. In de klassieke schilderkunst symboliseert de blote hand clementie, maar hier dient het vooral om met chirurgische precisie naar de top te wijzen. David wilde tonen dat Napoleon geen kunstgrepen nodig had om te leiden: zijn gebaar beveelt de bergen.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wiens namen staan gegraveerd op de rotsen aan de voeten van Bonaparte's paard?
Ontdekken
