Expressionisme1913
Compositie VII
Wassily Kandinsky
Het oog van de conservator
"Dit werk werd in slechts vier dagen geschilderd na maanden van voorbereiding en versmelt apocalyptische en verlossende thema's in een ongekende werveling van vormen en kleuren."
Dit doek wordt beschouwd als het absolute meesterwerk van Kandinsky en is een monumentale visuele symfonie waarin pure abstractie haar vibrerende hoogtepunt bereikt.
Analyse
Compositie VII wordt vaak beschreven als het meest complexe werk van het vroege twintigste-eeuwse modernisme. Kandinsky laat elke directe figuratieve verwijzing los om de spirituele kracht van de pure vorm te verkennen. Om dit doek te begrijpen, moet men zich verdiepen in de thema's die de kunstenaar destijds bezighielden: de Zondvloed, de Opstanding, het Laatste Oordeel en de Tuin van Eden. Hoewel deze motieven bijna onleesbaar zijn geworden, vormen ze de emotionele ruggengraat van het werk.
De kunstenaar beschouwde schilderkunst als een vorm van visuele muziek. Hier komt elke kleur overeen met een klank en elke lijn met een psychologische kracht. De analyse van de expert onthult dat Kandinsky niet probeerde een "object" te schilderen, maar een "innerlijke vibratie" bij de toeschouwer teweeg te brengen. Dit doek markeert het moment waarop de westerse kunst definitief omslaat naar lyrische abstractie, waarbij kleur wordt bevrijd van haar beschrijvende functie.
De onderliggende mythe is die van de creatieve vernietiging. Kandinsky geloofde dat de materiële wereld vernietigd moest worden om plaats te maken voor het rijk van de spiritualiteit. Dit doek is de weergave van die noodzakelijke catastrofe. De vormen die op elkaar lijken te botsen, zijn in werkelijkheid kosmische krachten in volle mutatie. De toeschouwer wordt uitgenodigd om niet naar het doek te kijken, maar er "in te stappen".
Ten slotte getuigt het werk van de theorie van de synesthesie van de kunstenaar. Kandinsky "hoorde" kleuren. Rood was voor hem het geluid van een trompet, blauw dat van een cello. In Compositie VII staan we voor een volledig orkest. De dichtheid van de picturale lagen en de overlapping van motieven creëren een ruimtelijke diepte die de traditionele perspectief uitdaagt en een venster opent naar een puur spirituele dimensie.
Een van de meest fascinerende geheimen van dit werk ligt in de fabelachtige uitvoering. Kandinsky besteedde meer dan zes maanden aan het maken van meer da 30 schetsen, aquarellen en oliestudies. Toch werd het uiteindelijke, immense doek (2 x 3 meter) in slechts vier dagen geschilderd, van 25 tot 28 november 1913. Deze snelheid was geen improvisatie, maar een bijna rituele performance, vastgelegd op foto's door Gabriele Münter.
Het schilderij bevat resten van Russische religieuze thema's die Kandinsky geleidelijk heeft "opgelost". Als men bepaalde voorstudies van dichtbij bekijkt, kan men het silhouet van een boot met roeispanen (de Zondvloed) of een engel die op de bazuin blaast (het Laatste Oordeel) identificeren. In de definitieve versie zijn deze elementen gereduceerd tot glyfen, stenografische tekens die de emotionele lading behouden zonder het beeld op te dringen.
Een ander geheim betreft het chromatische palet. Kandinsky gebruikte specifieke pigmenten om temperatuurcontrasten (warm/koud) te creëren die bedoeld waren om de ruimtelijke perceptie te manipuleren. Het centrum van het doek lijkt naar de toeschouwer toe te komen, terwijl de randen lijken terug te wijken. Deze picturale adembeweging is het resultaat van een wetenschappelijke studie naar de psychologische impact van kleuren.
Ten slotte overleefde Compositie VII op miraculeuze wijze de turbulentie van de Russische geschiedenis. Lange tijd verborgen of verkeerd begrepen door het Sovjetregime, bleef het werk een soort "esoterische monoliet" in de depots van Russische musea voordat het werd erkend als het hoogtepunt van de moderne kunst. Het blijft vandaag de dag een uitdaging voor restaurateurs vanwege de complexiteit van de gebruikte bindmiddelen.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke belangrijke bijbelse thema's gaan schuil achter de abstracte vormen van dit schilderij?
Ontdekken

