Impressionisme1873
De absint
Edgar Degas
Het oog van de conservator
"Het werk, gesitueerd in Café de la Nouvelle Athènes, toont twee figuren die verdoofd zijn door alcohol en verveling. De decentrale kadrering benadrukt hun sociaal isolement."
Een meesterwerk van psychologisch realisme; L’Absinthe verbeeldt stedelijke eenzaamheid en de ontgoocheling van het moderne leven in een 19e-eeuws Parijs café.
Analyse
L’Absinthe is een radicaal werk dat breekt met de klassieke idealisering om in de rauwe realiteit van de Parijse bohème te duiken. Degas verkent hier de "mythe van de groene fee", de verslavende drank die destijds symbool stond voor zowel ongebreidelde creativiteit als sociaal verval. Het schilderij beperkt zich niet tot een caféscène; het vangt de vervreemding van het individu in een groeiende metropool. De vrouw, met haar holle blik, belichaamt een stilzwijgend lijden dat resoneert met de brute transformaties van de industriële samenleving.
Expertanalyse onthult dat Degas naturalistische codes gebruikt om de menselijke conditie te documenteren. In tegenstelling tot traditionele genre-scènes is er geen interactie tussen de personages: de man en de vrouw delen dezelfde fysieke ruimte maar zijn gescheiden door een onoverbrugbare psychologische kloof. Het is de ultieme weergave van "samen eenzaam". Deze breuk in sociale banden wordt versterkt door de matte gezichtsuitdrukkingen en de lusteloze houding van de lichamen, wat duidt op diepe morele uitputting.
De context van Café de la Nouvelle Athènes is cruciaal. Het was het hoofdkwartier van de impressionisten, maar Degas kiest ervoor de schaduwzijde te laten zien. Hij plaatst ons in de positie van een discrete voyeur die kijkt naar een moreel verval dat niets romantisch meer heeft. Het schilderij werd bij de eerste presentaties als schandalig beschouwd omdat het een morele lelijkheid blootlegde die de burgerij liever negeerde; het werd zelfs "lelijk" en "stuitend" genoemd.
Op sociologisch vlak behandelt het schilderij de impact van alcoholisme op de middenklasse en de artistieke kringen van die tijd. Absint werd destijds gezien als een nationale plaag. Door dit glas met bleke vloeistof voor de vrouw te plaatsen, wijst Degas op een taboe-realiteit. Het werk wordt zo een krachtige sociale kritiek, een waarschuwing tegen kunstmatige paradijzen die alleen leiden naar het niets en totale onverschilligheid jegens anderen.
Ten slotte is de literaire invloed voelbaar. Men kan niet anders dan de link leggen met het werk van Émile Zola, in het bijzonder "L’Assommoir". Degas en Zola deelden de wil om het leven te schilderen zoals het is, zonder opsmuk. Het schilderij is een visuele transcriptie van het literair naturalisme: het ontleedt de samenleving met de precisie van een chirurg en laat de toeschouwer achter met een verontrustende waarheid over de kwetsbaarheid van de mens in een stedelijke omgeving.
Het eerste grote geheim van dit werk ligt in de identiteit van de modellen. Hoewel ze eruitzien als tweederangs dronkaards, zijn het in werkelijkheid twee vrienden van Degas: de actrice Ellen Andrée en de graveur Marcellin Desboutin. Zij waren gerespecteerde figuren in de Parijse bohème die ermee instemden een "rol te spelen" voor de schilder. De reputatie van Ellen Andrée werd overigens ernstig geschaad door het realisme van het schilderij, omdat het publiek geen onderscheid kon maken tussen de actrice en haar personage als verschoppeling.
Een ander geheim betreft de titel van het werk. Oorspronkelijk getiteld "Dans un café", veranderde het schilderij van naam naar "L’Absinthe" tijdens de tentoonstelling in Londen in 1892. Deze strategische verandering transformeerde een banale genre-scène in een provocerend manifest over de zonde. Het was deze titel die de gemoederen en de virulente kritiek in het Verenigd Koninkrijk deed oplaaien, waar men het zag als bewijs van de Franse verdorvenheid.
Het perspectief van het schilderij verbergt een techniek geleend van de fotografie en Japanse prenten. Degas heeft opzettelijk de onderkant van de tafels afgesneden en het onderwerp uit het midden geplaatst om de indruk van een spontane momentopname te wekken. In werkelijkheid is alles minutieus in scène gezet in het atelier. De vluchtlijnen van de marmeren tafels leiden niet naar de personages, maar naar de leegte, wat het idee versterkt dat de subjecten naar de hoek van het schilderij worden "geduwd".
Een vaak genegeerd detail is het ontbreken van logische reflecties in de spiegel achter het paar. De spiegel is dof, bijna ondoorzichtig, en reflecteert eerder een grijze schaduw dan de precieze details van de kamer. Deze artistieke keuze symboliseert de afwezigheid van een toekomst en het uitwissen van de identiteit van de personages. De spiegel is geen instrument van ijdelheid of waarheid meer, maar de reflectie van een spookachtig, door alcohol vervaagd bestaan.
Ten slotte onderging het schilderij een ware artistieke ballingschap. Afgewezen in Frankrijk en veracht in Engeland, duurde het decennia voordat het als meesterwerk werd erkend. Degas zelf amuseerde zich met de controverse, zich ervan bewust dat hij een gevoelige snaar in de moderne psyche had geraakt. Het "geheim" van L’Absinthe is dat het geen schilderij is over alcohol, maar een schilderij over de leegte, wat verklaart waarom het ons vandaag de dag nog steeds verontrust.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
In welk beroemd Parijs café speelt de scène zich af?
Ontdekken
