Barok1635
De aartsengel Gabriël
Guido Reni
Het oog van de conservator
"Het schilderij onderscheidt zich door de porseleinachtige fijnheid van de huid en de vloeiende beweging van de draperieën, kenmerkend voor de late "maniera" van Reni. Het licht is zilverachtig."
Als belichaming van de "goddelijke genade" van de Bolognese Barok, sublimeert dit werk van Guido Reni de engelachtige figuur tot een ideaal van androgyne en etherische schoonheid.
Analyse
Guido Reni's Aartsengel Gabriël is niet alleen een religieuze figuur; het is de uitdrukking van een esthetisch ideaal dat het 17e-eeuwse Europa domineerde. In die tijd werd Reni "de Goddelijke" genoemd vanwege zijn vermogen om wezens te schilderen die niet tot de aardse wereld leken te behoren. De mythe van Gabriël, de boodschapper van Gods kracht, wordt hier geherinterpreteerd door het prisma van de katholieke contrareformatie, waarin kunst de ziel moest verheffen door de beschouwing van volmaakte schoonheid. De figuur belichaamt de overgang tussen het Maniërisme en een puur Classicisme.
Iconografische analyse onthult een unieke behandeling van het goddelijke. In tegenstelling tot de meer rigide middeleeuwse voorstellingen, bezit Reni's Gabriël een bijna choreografische fluïditeit. Zijn gezicht, van een ambigue en tijdloze schoonheid, is geïnspireerd op antieke beeldhouwwerken, met name de beroemde Apollo van Belvedere die Reni in Rome had bestudeerd. Door de figuur van de heidense god te versmelten met die van de christelijke aartsengel, creëert Reni een beeldtaal waarin vroomheid onlosmakelijk verbonden is met esthetische verwondering.
De mystieke dimensie van het werk steunt op een palet van koude en immateriële kleuren. Azuurblauw en parelwit domineren en creëren een sfeer van het "herwonnen paradijs". Reni gebruikt uiterst subtiele glacis om de transparantie van de vleugels en de lichtheid van de wolken weer te geven. Deze techniek maakt het mogelijk om het vlees van de aartsengel te dematerialiseren, wat een spirituele in plaats van fysieke natuur suggereert. Het is dit vermogen om het onzichtbare door het zichtbare te schilderen dat Reni de meest bewonderde schilder van zijn tijd maakte.
Ten slotte moet het werk begrepen worden in de context van de engelenverering, die in de 17e eeuw zeer in de mode was. Gabriël is degene die de Incarnatie aankondigt, de ultieme schakel tussen de Schepper en het schepsel. Bij Reni is deze aankondiging geen schreeuw, maar een ademhaling. De toeschouwer wordt uitgenodigd tot een meditatieve stilte, waarin het schilderij werkt als stille muziek. De kracht van de aartsengel ligt niet in zijn fysieke kracht, maar in zijn rustige autoriteit en zijn vreugdevolle onderwerping aan de goddelijke wil.
Een van de meest fascinerende geheimen rond Reni's aartsengelen ligt in zijn obsessie met "ideale schoonheid" ten koste van de anatomische realiteit. Er wordt verteld dat Reni beweerde geen echte modellen nodig te hebben voor zijn engelen; hij beweerde zijn visioenen rechtstreeks uit zijn dromen en spirituele meditaties te putten. Deze "niet-naturalistische" benadering was een daad van artistieke rebellie tegen het heersende caravaggisme, waarmee hij bewees dat kunst de natuur kon overtreffen door de kracht van de vrome verbeelding.
Een technisch geheim ligt in het massale gebruik van hoogwaardig loodwit, wat zijn werken die bijzondere "lunaire" lichtheid geeft. In de loop der tijd neigt dit wit naar oxidatie, maar Reni beheerste een geheim mengsel met gezuiverde walnootolie dat de stralende helderheid van Gabriël eeuwenlang heeft bewaard. Deze keuze voor dure materialen en deze nauwgezette voorbereiding getuigen van zijn status als hofkunstenaar die in enorme luxe leefde, ondanks zijn beroemde gokproblemen.
Sommige historici hebben een verontrustende gelijkenis opgemerkt tussen de gezichten van Reni's engelen en de gelaatstrekken van de kunstenaar zelf in zijn jeugd. Er is een geheim van de "spirituele spiegel" waarin de schilder zijn eigen zoektocht naar zuiverheid projecteert in zijn hemelse schepselen. Deze persoonlijke identificatie verklaart misschien de bijzondere tederheid en de zachte melancholie die uit de blik van Gabriël spreken. Reni, die bijna als een monnik leefde, zag in Gabriël een ideaal evenbeeld, vrij van de menselijke passies die hem kwelden.
Ten slotte omringt een politiek geheim deze werken. Reni's aartsengelen werden vaak besteld door de machtigste families van Italië, zoals de Borghese of de Barberini, om hun goddelijke bescherming te bevestigen. Reni's Gabriël diende als "hemelse diplomaat": het schenken van zo'n werk was een teken van hoge cultuur en perfecte religieuze orthodoxie. Onder de zachte schoonheid verschool zich een instrument van gedempte macht, bedoeld om de invloed van het pausdom op de Europese hoven te consolideren via een onweerstaanbare kunst.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wat houdt de aartsengel Gabriël gewoonlijk vast tijdens de Annunciatie?
Ontdekken
