La Belle Ferronnière

La Belle Ferronnière, geschilderd rond 1490-1496, vertegenwoordigt een van de hoogtepunten van de renaissanceportretkunst tijdens de Milanese periode van Leonardo da Vinci. In tegenstelling tot de statische portretten van het Quattrocento, introduceert Leonardo hier een ongekende psychologische spanning. Het model wordt traditioneel geïdentificeerd als Lucrezia Crivelli, een van de maîtresses van Ludovico il Moro. Wat onmiddellijk opvalt, is de torsie van het lichaam: de schouders staan in driekwartprofiel terwijl het gezicht zich naar de toeschouwer draait. Deze innovatie suggereert een innerlijk leven in beweging. De stilistische analyse onthult een absolute beheersing van het sfumato, hoewel subtieler dan in de Mona Lisa. Leonardo gebruikt schaduw om het gezicht te boetseren, waardoor een bijna tastbaar reliëf ontstaat. Het contrast tussen het porseleinachtige gezicht en de diepzwarte achtergrond is een les in clair-obscur. Men moet de weergave van de materialen aandachtig observeren: het rode fluweel, de zijden linten en de reflecties op de parels. Elke textuur is met wetenschappelijke precisie behandeld. De blik lijkt de toeschouwer te volgen, een technisch hoogstandje dat de dialoog aangaat. In de historische context is dit portret het symbool van de verfijning van het Sforza-hof. Leonardo wilde de schilderkunst verheffen tot een wetenschap. Een portret mocht niet alleen de fysieke trekken kopiëren, maar moest de "bewegingen van de ziel" vastleggen. La Belle Ferronnière belichaamt de ideale hofdame: adellijk, mysterieus en intelligent. Het juweel op haar voorhoofd is de bron van de titel, maar symboliseert ook strengheid en beheersing. Dit schilderij markeert de overgang naar de Hoogrenaissance. Technisch gezien gebruikte Leonardo een paneel van notenhout. De verflagen zijn zo dun dat ze bijna onwaarneembaar zijn, wat overgangen van een oneindige zachtheid mogelijk maakt. Het gebruik van de borstwering op de voorgrond is een geniale uitvinding: het scheidt de reële wereld van de toeschouwer van de private ruimte van het model. De psychologie die eruit spreekt, is die van een vrouw die zich bewust is van haar macht, maar wiens beheersing een emotionele complexiteit verbergt.