Renaissance1489-1490
De dame met de hermelijn
Leonardo da Vinci
Het oog van de conservator
"De hermelijn, symbool van zuiverheid en verbondenheid met de hertog van Milaan, lijkt tot leven te komen onder Cecilia's slanke vingers. Let op de blik die naar een onzichtbare bron is gewend: Leonardo schildert hier het moment van een gedachte."
Dit portret van Cecilia Gallerani door Leonardo da Vinci, een absoluut meesterwerk van de Renaissance, ontketende een revolutie in de portretkunst. Door de beweging van de ziel te introduceren via een ongekende torsie van het lichaam, vat Leonardo de intelligentie en gratie van een Milanese edelvrouw.
Analyse
De stilistische analyse van *De dame met de hermelijn* onthult Leonardo's genie in het vastleggen van wat hij "moti mentali" (bewegingen van de geest) noemde. Cecilia Gallerani, de toenmalige maîtresse van Ludovico Sforza, is afgebeeld in een complexe "contrapposto" houding: haar lichaam is naar links gedraaid terwijl haar hoofd naar rechts draait. Deze dynamische beweging breekt met de traditie van de toenmalige rigide profielportretten en creëert een nieuwe interactie tussen het subject en de omringende ruimte. De donkere achtergrond accentueert de lumineuze aanwezigheid van haar gezicht en de hermelijn.
De historische context voert ons naar het hart van het Sforza-hof in Milaan, waar Leonardo niet alleen als schilder werkte, maar ook als ingenieur en organisator van feesten. Cecilia was een vrouw van immense cultuur, een dichteres die kon converseren met de grootste geleerden. Dit portret is dus niet alleen dat van een favoriete, maar dat van een Renaissance-intellectueel. Leonardo gebruikt licht om vormen te boetseren, waarbij hij een subtiel sfumato hanteert om contouren te verzachten en een indruk van pulserend leven te geven.
Op symbolisch vlak speelt de hermelijn een multidimensionale rol. Het verwijst naar Ludovico Sforza, bijgenaamd "l'Ermellino", maar symboliseert volgens middeleeuwse bestiaria ook zuiverheid. Deze band tussen de vrouw en het dier creëert een complexe allegorie van trouw en deugd. Cecilia's hand, geschilderd met een adembenemende anatomische precisie — men kan de pezen en aderen vermoeden — streelt het dier met een zachte autoriteit die haar sociale positie weerspiegelt.
Ten slotte ligt de psychologische dimensie van het werk in de schijnbare onvoltooidheid van de blik. Door haar ogen van de toeschouwer af te wenden, lijkt Cecilia te reageren op een externe aanwezigheid of geluid, wat het schilderij een temporeel narratief geeft. Leonardo schildert geen statisch icoon, maar een persoon in de tijd. Dit vermogen om innerlijke gedachten te suggereren via een fysieke houding markeert de geboorte van het moderne portret. Elk detail dient een harmonie die de fysieke gelijkenis overstijgt.
Een van de meest fascinerende geheimen onthuld door multispectrale analyses is dat Leonardo het schilderij in drie verschillende fasen schilderde. Aanvankelijk was het een portret zonder dier. Daarna voegde Leonardo een kleine grijze hermelijn toe, alvorens deze uiteindelijk te veranderen in de majestueuze, gespierde witte hermelijn die we vandaag zien. Deze ontdekking bewijst dat het dier in het begin niet gepland was, maar werd geïntegreerd om de politieke dimensie te versterken op verzoek van de kunstenaar of de mecenas.
Een ander mysterie betreft de achtergrond. Hoewel deze vandaag volledig zwart lijkt, hebben analyses aangetoond dat deze oorspronkelijk diep grijsblauw was. Het huidige zwart is het resultaat van een 19e-eeuwse restauratie, waarschijnlijk in Polen. Deze wijziging veranderde de perceptie van ruimte radicaal en verwijderde de luchtige atmosfeer die Leonardo zo graag creëerde, om een dramatischer uiterlijk te geven dat paste bij de romantische smaak.
Er zijn ook vingerafdrukken gevonden op het verfoppervlak, met name op Cecilia's gezicht. Dit bevestigt dat Leonardo zijn vingers gebruikte om kleuren te vervagen en zijn beroemde sfumato te creëren. Deze directe sporen van de hand van de meester voegen een intieme dimensie toe aan het meesterwerk. Bovendien zijn de zwarte kralen die Cecilia draagt geen eenvoudige versieringen; ze vertegenwoordigen de in Milaan geïntroduceerde Spaanse mode.
Ten slotte onthulde wetenschappelijke analyse dat de structuur van de hermelijn anatomisch hybride is. Leonardo liet zich waarschijnlijk inspireren door een fret voor de lichaamsvorm, omdat de wilde hermelijn veel kleiner is. Door het dier te vergroten, kon hij het de uitstraling van een "miniatuurleeuw" geven, wat de kracht van Ludovico Sforza benadrukte. De precisie van de klauwen van het dier contrasteert met de zachtheid van de hand van de dame, wat een visuele dialoog creëert tussen getemde wildernis en verfijnde cultuur.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wie is de vrouw op dit portret van Leonardo?
Ontdekken
