Barok1600
De roeping van Matteüs
Caravaggio
Het oog van de conservator
"Observeer de hand van Christus: het is een directe echo van Adams hand door Michelangelo. Caravaggio plaatst de kijker op hetzelfde niveau als de hoofdrolspelers in een donkere en tijdloze taverne."
Een visuele schok waarin het goddelijke inbreekt in het alledaagse leven. Het licht van Caravaggio wordt hier het vehikel van goddelijke genade en verandert een belastinginner in een apostel.
Analyse
Caravaggio revolutioneert de religieuze schilderkunst door deze Bijbelse episode niet in een geïdealiseerde antieke setting te plaatsen, maar in de duisternis van een 17e-eeuwse Romeinse taverne. Het verhaal volgt het Evangelie volgens Matteüs, waarin Jezus een man bij het tolhuis ziet zitten en tegen hem zegt: "Volg mij". De schilder legt het precieze moment van de roeping vast, de seconde waarin genade een gewone man raakt die is ondergedompeld in de materiële beslommeringen van de wereld.
Het gebruik van clair-obscur, of tenebrisme, is niet louter esthetisch; het is theologisch. Het licht komt niet uit het raam, dat donker blijft, maar valt van rechts binnen en volgt de beweging van Jezus' hand. Het symboliseert het spirituele licht dat de duisternis van de zonde doorbreekt. De figuren aan de linkerkant zijn gekleed in Caravaggio's eigentijdse mode, wat het idee versterkt dat Christus op elk moment kan verschijnen, in het meest alledaagse heden.
Christus zelf is bijna verborgen door de schaduw van Sint-Petrus. Alleen zijn gezicht, hand en voeten zijn verlicht. Petrus, die later aan het doek werd toegevoegd, vertegenwoordigt de bemiddelende Kerk tussen het goddelijke en het menselijke. Zijn aanwezigheid herinnert ons eraan dat Gods roeping vaak via een institutionele structuur verloopt, hoewel het gebaar van Jezus van een verpletterende directheid is.
De exacte identiteit van Matteüs is nog steeds onderwerp van debat onder experts. Voor de meerderheid is het de bebaarde man die ongelovig naar zichzelf wijst. Voor anderen zou Matteüs de jonge man kunnen zijn die over de munten gebogen zit, degene die nog niet heeft opgekeken, waardoor het werk het portret wordt van de seconde voorafgaand aan de bekering. Deze onzekerheid versterkt de dramatische spanning van het schilderij.
Ten slotte maakt het werk deel uit van de context van de Contrareformatie. De katholieke kerk zocht naar krachtige beelden die de harten van de gelovigen konden raken en de mogelijkheid van verlossing door geloof en werken konden bevestigen. Caravaggio beantwoordt perfect aan deze eis door het wonder tastbaar, fysiek en bijna brutaal te maken.
Het eerste geheim schuilt in de hand van Christus. Caravaggio kopieerde bijna exact het gebaar van Adams hand in Michelangelo's fresco van de Schepping van Adam. Maar hier is het een gebaar van "herschepping": Christus is de nieuwe Adam die het spirituele leven herstelt. Deze knipoog naar de grootmeester van de Renaissance toont de immense ambitie van de jonge Caravaggio die wil wedijveren met de grootsten terwijl hij hun codes ondermijnt.
Een ander fascinerend geheim werd onthuld door röntgenfoto's: de figuur van Sint-Petrus, op de voorgrond rechts, bestond niet in de eerste versie. Caravaggio voegde hem later toe, waarschijnlijk op aandringen van zijn kerkelijke opdrachtgevers. Zonder Petrus stond Christus alleen tegenover Matteüs, een direct en rauw contact. De toevoeging van de apostel symboliseert de Kerk die tussen God en de mens in staat, een strikte electorale eis van de Contrareformatie.
Het raam dat boven de personages te zien is, is een visuele list. De ruiten zijn ondoorzichtig, bedekt met een soort perkament of eeuwenoud stof. Er komt geen licht doorheen. Dit is een bewuste keuze om te benadrukken dat het licht dat de scène verlicht metafysisch is, van goddelijke oorsprong, en niet natuurlijk. Het komt binnen vanuit een onzichtbare bron die zich "achter" de toeschouwer bevindt, waardoor we fysiek worden opgenomen in de ruimte van de taverne.
De personages aan de linkerkant zijn echte modellen met wie Caravaggio omging. De elegante jonge man met de gevederde hoed komt voor in verschillende van zijn andere schilderijen, zoals "De Valsspelers". Door dezelfde modellen te gebruiken voor genretaferelen (gokken, oplichting) en gewijde scènes, doorbrak Caravaggio de grens tussen het profane en het sacrale, wat in zijn tijd tot enorme schandalen leidde.
Ten slotte is er een geheim verborgen in de kleding. Terwijl Christus en Petrus tijdloze gewaden dragen, dragen de belastinginners dure zijden wambuizen. Caravaggio benadrukt zo het contrast tussen apostolische armoede en zondige materiële rijkdom. Het licht "raakt" het wambuis van de jonge man, waardoor de stof gaat glanzen om de gehechtheid aan aardse goederen te benadrukken, die op het punt staat te worden weggevaagd door de goddelijke roeping.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Het gebaar van de hand van Christus, die naar Matteüs wijst, is een bewuste iconografische verwijzing naar een meesterwerk uit de Renaissance. Welk werk is dit?
Ontdekken
