De kroning van Napoleon

Geschilderd tussen 1805 en 1807, is "De kroning van Napoleon" een ongekend propagandawerk. David, benoemd tot "Eerste Schilder van de Keizer", moet de ceremonie van 2 december 1804 in de Notre-Dame van Parijs vereeuwigen. De historische context is die van de legitimatie van een nieuwe dynastie: Napoleon, generaal van de Revolutie, wordt keizer van de Fransen. Het werk beperkt zich niet tot het rapporteren van de feiten; het vindt ze opnieuw uit om de keizerlijke mythe op te bouwen. David verlaat hier het sobere neoclassicisme van "De eed van de Horatii" voor een meer barokke en weelderige esthetiek, geïnspireerd door Rubens, om de pracht van het keizerrijk te vertalen. De historische en mythologische verklaring van het schilderij rust op de overdracht van sacraliteit. In tegenstelling tot de koningen van Frankrijk die in Reims werden gezalfd, kroont Napoleon zichzelf in Parijs, waarmee hij zijn onafhankelijkheid van de kerk markeert. David kiest er echter voor om de kroning van Joséphine te schilderen, een gebaar dat eleganter en minder controversieel is dan de zelfkroning van de keizer. Deze keuze transformeert een daad van politieke rebellie in een gebaar van bescherming en familiale vroomheid, waardoor het beeld van de veroveraar wordt verzacht terwijl zijn opperste gezag wordt bevestigd. Paus Pius VII, gereduceerd tot de rol van een zegende toeschouwer, symboliseert de onderwerping van het spirituele aan het wereldlijke. Technisch gezien is het schilderij een huzarenstukje in het beheer van menigten en texturen. David moest meer dan 150 individuele portretten organiseren, elk behandeld met een opmerkelijke psychologische precisie. Het licht, dat van links komt, verlicht niet alleen de scène; het hiërarchiseert de personages en plaatst het keizerlijk paar in een bijna goddelijke glans. Het gebruik van karmijnrood, goud en gesatineerd wit creëert een chromatische rijkdom die de ruimte verzadigt. Davids toets is zachter geworden in vergelijking met zijn revolutionaire werken, waarbij hij hier de voorkeur geeft aan het fluweelachtige van de stoffen en de schittering van de juwelen om het oog van de vorst te vleien. De psychologie van het werk ligt in het contrast tussen de materiële pracht en de koude machtsverhoudingen. Elke blik, elke plaatsing is berekend om de hiërarchie van het nieuwe hof te weerspiegelen. Napoleon wordt voorgesteld als een wezen van pure wil, terwijl Joséphine, hoewel in een positie van onderwerping, de gratie belichaamt die nodig is voor de legitimiteit van het regime. Het stille onbehagen van sommige leden van de familie Bonaparte, die terughoudend waren tegenover deze kroning, wordt door David subtiel gesuggereerd door gespannen uitdrukkingen. Het werk fungeert als een spiegel van menselijke ambitie, waar het theater van de macht de religieuze ijver vervangt.