De eed van de Horatii

Tentoongesteld op de Salon van 1785, vertegenwoordigt "De eed van de Horatii" een radicale esthetische revolutie. Het werk, geschilderd in Rome, verwerpt de kunstgrepen van de galante schilderkunst om een terugkeer naar de Oudheid af te dwingen, doordrenkt van burgerlijke deugd. De historische context is die van een monarchaal Frankrijk op zoek naar nieuwe morele modellen. David put uit de geschiedenis van het vroege Rome (7e eeuw v.Chr.), destijds in conflict met de stad Alba Longa. Om een totale oorlog te vermijden, wijst elke stad drie kampioenen aan. De mythe vertelt over de absolute toewijding van de gebroeders Horatii aan het vaderland, waarbij zij de dood boven schande verkiezen. De mythologische analyse onderstreept de onderliggende corneliaanse tragedie. Het drama is niet alleen militair, het is familiaal. De Horatii zijn verbonden met de Curiatii door kruiselingse huwelijken: Sabina is een Curiatia getrouwd met een Horatius, en Camilla is een Horatia verloofd met een Curiatius. Door te kiezen voor de strijd, accepteren de broers het verbreken van hun eigen bloedbanden. David kiest een moment dat niet in de oude teksten wordt beschreven: het moment van de eed. Het is een belangrijke iconografische uitvinding die de overgang van intentie naar onomkeerbare actie bevriest en een privépact transformeert in een republikeinse wijding. Technisch gezien hanteert David een gladde en onzichtbare toets, waarbij hij het primaat van de tekening boven de kleur verkiest. Het zijwaartse en rauwe licht herinnert aan het caravaggisme, maar zonder de barokke wanorde ervan. Het boetseert spieren en draperieën als marmer, waardoor de personages een monumentale statuaire dimensie krijgen. De gezichten van de broers zijn bijna versmolten in een identieke uitdrukking, waardoor hun individualiteit ten gunste van een collectieve wil wordt opgeheven. Het contrast tussen de mannelijke rigiditeit, bestaande uit rechte lijnen, en de vrouwelijke ineenstorting, bestaande uit curven, dient als de semantische motor van het werk. De psychologie van het werk verkent de spanning tussen heroïsch stoïcisme en menselijke emotie. De vader, het centrale spilpunt en priester van de cultus van het vaderland, drukt een plechtige vastberadenheid uit die de vaderlijke angst overstijgt. Aan de rechterkant zorgt de ineenstorting van de vrouwen voor de tragische dimensie. Zij zijn terneergeslagen door de onverbiddelijkheid van het lot, in het besef dat de overwinning van hun stad het verlies van hun dierbaren betekent. Deze binaire verdeling van de ruimte drukt de onmogelijke verzoening uit tussen patriottische plicht en familiale liefde, en plaatst de toeschouwer in het hart van een absoluut moreel dilemma.