Cubisme1907
De jonge dames van Avignon
Pablo Picasso
Het oog van de conservator
"De brute confrontatie tussen de Iberische gezichten van de drie vrouwen links en de angstaanjagende Afrikaanse maskers van de twee figuren rechts."
Als geboorteakte van de moderne kunst verbreekt dit meesterwerk vijf eeuwen schilderkunstige traditie door het vrouwenlichaam te deconstrueren via het prisma van het vroege kubisme.
Analyse
Geschilderd in 1907 in het Bateau-Lavoir, stelt "Les Demoiselles d'Avignon" geen dames van stand voor, maar prostituees uit een bordeel in de Carrer d'Avinyó in Barcelona. De 25-jarige Picasso leverde een werk van totale breuk dat zijn tijdgenoten, waaronder Matisse en Braque, deed huiveren. De historische context is die van een Parijs in volle koloniale koorts, waar de ontdekking van "primitieve" kunst uit Afrika en Oceanië de westerse esthetische zekerheden wankelde.
De mythologische analyse van het werk ligt in de dimensie van exorcisme. Picasso schildert geen lustscène, maar een confrontatie met de angst voor seks, ziekte (syfilis) en dood. De figuren rechts, met gezichten vervangen door maskers, belichamen een vorm van wilde heiligheid, een magische bescherming tegen de krachten van het noodlot. De psychologie van het werk wordt gekenmerkt door een ongekende visuele agressiviteit: de kijker is geen passieve voyeur meer, maar de prooi van deze asymmetrische blikken.
Technisch verlaat Picasso het clair-obscur en het lineair perspectief. De lichamen zijn gefragmenteerd in hoekige facetten, wat doet denken aan directe houtsculptuur. Het palet is gereduceerd tot oker-, roze- en koude blauwtinten, waardoor een ruimte ontstaat zonder echte diepte. De kunstenaar weigert de traditionele "afwerking", waardoor zones van verf bijna rauw blijven om de scheppingskracht van het gebaar te benadrukken.
Ten slotte verkent het werk de relatie tussen tijd en ruimte. Door de gehurkte figuur rechts vanuit twee gelijktijdige hoeken te tonen (rug en profiel), introduceert Picasso de vierde dimensie. Dit is een conceptuele revolutie: het beeld is geen momentopname meer, maar een synthese van de kennis van het object. Deze deconstructie kondigt het analytisch kubisme aan en veranderde het traject van de kunstgeschiedenis voorgoed.
Een van de meest fascinerende geheimen is dat Picasso aanvankelijk twee mannen in de compositie had opgenomen: een student geneeskunde met een schedel (memento mori) und een zeeman. Door hen te verwijderen, plaatste Picasso de toeschouwer direct in de positie van de bordeelklant. Röntgenanalyses toonden ook aan dat het gezicht van de vrouw links oorspronkelijk veel zachter was, geïnspireerd op antieke Iberische beeldhouwkunst.
Een beroemde anekdote vertelt dat de eerste reactie van Picasso's vrienden een doodse stilte was, gevolgd door totale afwijzing. Het werk bleef bijna negen jaar opgerold in zijn atelier voordat het werd tentoongesteld. Pas mettertijd begreep men dat deze maskers geen simpele stilistische ontleningen waren, maar een poging om de rituele en magische functie van de schilderkunst terug te vinden.
Recente pigmentanalyses hebben het gebruik van industriële verven aangetoond, een bewuste poging om te breken met de adel van de klassieke olieverf. De brutaliteit van de streek getuigt van het creatieve geweld dat nodig was om de moderniteit te baren. Het schilderij, nu een icoon van het MoMA, overleefde de onwetendheid van zijn tijd ternauwernood.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke invloed is bijzonder zichtbaar op de gezichten van de twee figuren rechts?
Ontdekken
