Classicisme1648
De begrafenis van Phocion
Nicolas Poussin
Het oog van de conservator
"Het contrast is treffend tussen de majestueuze, in licht badende stad Athene op de achtergrond en de eenzaamheid van de twee dragers die het lichaam van Phocion in de schaduw wegdragen."
Dit meesterwerk van het klassieke landschap verheft het offer van een rechtvaardige die onterecht door zijn vaderland is veroordeeld tot een universeel symbool van morele standvastigheid.
Analyse
Geïnspireerd door Plutarchus' "Parallelle Levens", vertelt het werk het tragische einde van Phocion, een Atheense generaal uit de 4e eeuw v.Chr., bekend om zijn deugdzaamheid en matiging. Vals beschuldigd van verraad door een populistische factie, werd hij veroordeeld tot het drinken van de gifbeker. Omdat de wet begrafenis op Atheense grond verbood, werd zijn lichaam door twee dienaren de stad uit gedragen om in Megara te worden verbrand. Poussin kiest precies dit moment van postume verbanning om de ondankbaarheid van de mensheid te illustreren.
De Griekse stad, weergegeven met een imaginaire archeologische strengheid, belichaamt de sociale en politieke orde waaruit Phocion onterecht is verbannen. De tempels, muren en openbare gebouwen vieren de glorie van een beschaving die zojuist een gerechtelijke misdaad heeft begaan. Deze spanning tussen de perfecte schoonheid van de architectuur en het onrecht van de menselijke daad is de kern van Poussins reflectie.
Het landschap is geen eenvoudig decor, maar een verlengstuk van het filosofische denken van de kunstenaar. De natuur is hier "heroïsch", gestructureerd en rationeel, een weerspiegeling van de goddelijke orde. Elke boom en elke rots is met opzet geplaatst om de geest te leiden naar de contemplatie van de natuurwet, die vluchtige menselijke passies overleeft.
Poussin behandelt het onderwerp met klassieke terughoudendheid en vermijdt barok pathos. Pijn wordt niet uitgedrukt door geschreeuw, maar door het gewicht van het gedragen lichaam en de eenzaamheid van de weg. Deze soberheid versterkt de waardigheid van de held en de universaliteit van zijn martelaarschap.
Ten slotte markeert het werk de geboorte van het ideale landschap in de schilderkunst. Poussin schildert niet wat hij ziet, maar wat hij denkt, waardoor het schilderij een "visueel concept" wordt. Deze benadering zou de Franse academie blijvend beïnvloeden en bewonderd worden door kunstenaars van David tot Cézanne.
Het eerste geheim van dit doek ligt in zijn technische dualiteit: er bestaan twee zeer gelijkaardige autografische versies, één in Cardiff en één in New Canaan. Decennialange debatten tussen historici over welke de originele was, bewijzen dat Poussin zijn composities met een obsessie voor herhaling bewerkte om perfectie te bereiken.
Poussin glipte een subtiele politieke kritiek in de details van de stad. Hoewel het werk Athene voorstelt, doen de gebouwen vreemd genoeg denken aan het pauselijke Rome van de 17e eeuw waar de kunstenaar woonde. Elementen geïnspireerd op de Engelenburcht en de tempel van de Sibille in Tivoli zijn zichtbaar. Het was een manier om onrecht uit zijn eigen tijd te bekritiseren.
De identiteit van het meest imposante gebouw op de achtergrond is een verborgen boodschap. Het is een tempel gewijd aan Fortuna. Het plaatsen van deze tempel boven de begrafenisstoet onderstreept de ironie van het lot: de deugdzame man is overgeleverd aan de grillige fortuin, een belangrijk stoïcijns thema.
Een geheim schuilt in de pigmentbehandeling van de schaduw. Om het lichaam van Phocion bijna onzichtbaar te maken, gebruikte Poussin zeer dunne glacis van sienna-aarde die in de loop der tijd zijn verdonkerd. Oorspronkelijk was het lichaam iets duidelijker zichtbaar, maar dit "verdwijnen" versterkt vandaag paradoxaal genoeg het idee van verbanning.
De religieuze processie in de verte wordt vaak genegeerd. Het contrasteert met de ellendige begrafenisstoet op de voorgrond. Terwijl het lichaam van de rechtvaardige als afval wordt afgevoerd, gaat de stad door met haar hypocriete riten. Poussin hekelt hier de kloof tussen staatsreligie en ware moraliteit.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welk specifiek architectonisch element gebruikt Poussin in deze compositie om de tragische ironie van Phocions lot te benadrukken in relatie tot zijn stoïcijnse deugd?
Ontdekken
