Classicisme1786
Zelfportret met haar dochter
Élisabeth Vigée-Le Brun
Het oog van de conservator
"De cirkelvormige omhelzing van de twee lichamen, de antieke drapering in stralend rood, en de glimlach van de kunstenares waarbij haar tanden zichtbaar zijn."
Manifest van de versmeltende moederliefde: dit portret revolutioneerde het vrouwenbeeld in de 18e eeuw door aristocratische pracht te vervangen door de natuurlijke expressie van gevoelens.
Analyse
Dit portret van Élisabeth Vigée Le Brun met haar dochter Julie, geschilderd in 1786, is een sleutelwerk uit de regering van Lodewijk XVI. De kunstenares, officieel portrettiste van Marie-Antoinette, neemt hier afstand van de hoofse codes om een esthetiek te omarmen die geïnspireerd is op de theorieën van Jean-Jacques Rousseau over opvoeding en moederliefde. In de historische context van het einde van het Ancien Régime wordt het werk een politiek en sociaal manifest.
Stilistisch markeert het werk de komst van het sentimentele neoclassicisme. Vigée Le Brun ruilt gepoederde pruiken in voor een vrijer kapsel en een gedrapeerde jurk die herinnert aan Griekse standbeelden. De verklaring van de "mythe" is hier menselijk: die van de perfecte moeder, een geseculariseerde "Madonna met Kind". De psychologie is van een zeldzame intensiteit; de blik van de kunstenares nodigt ons uit om getuige te zijn van dit huiselijk geluk.
De techniek van Vigée Le Brun onderscheidt zich door een porseleinachtige afwerking en meesterlijk beheer van texturen. De behandeling van satijn, katoen en huid getuigt van een nauwgezette observatie van het licht. De teint van de gezichten is stralend fris, verkregen door transparante glacis. In tegenstelling tot haar tijdgenoten gebruikt ze een beperkt maar krachtig kleurenpalet, gedomineerd door het rood van de drapering.
Ten slotte getuigt het werk van een streven naar eeuwigheid. Door te kiezen voor kleding "à l'antique", probeert Vigée Le Brun haar portret te onttrekken aan de vluchtige mode van Versailles om het in het tijdloze te plaatsen. Deze gedurfde aanpak plaatst het individu en zijn gevoel boven de sociale rang. Het werk is een bevestiging van de vrouwelijke identiteit als creatieve en voedende kracht.
Een van de meest fascinerende geheimen is het schandaal dat de glimlach veroorzaakte. Vigée Le Brun is lachend afgebeeld, waarbij haar tanden te zien zijn. Voor critici uit die tijd werd dit als "monstruus" beschouwd en een serieus portret onwaardig. Het was echter een bewuste keuze van de kunstenares om de spontaniteit van vreugde vast te leggen.
Wetenschappelijke analyses hebben onthuld dat de positie van Julie's armen meerdere malen is gewijzigd om het effect van de "beschermende cirkel" te versterken. Bovendien zijn de rode pigmenten van uitzonderlijke kwaliteit, afkomstig van de cochenilleluis, wat hun ongeschonden glans na eeuwen verklaart.
Een ander mysterie betreft de complexe relatie tussen de kunstenares en haar dochter. Hoewel het schilderij perfecte harmonie toont, was de historische realiteit donkerder: Julie verbrak uiteindelijk alle contact met haar moeder na een afgekeurd huwelijk. Ten slotte diende dit portret al in de 18e eeuw als model voor talloze clandestiene kopieën, wat bewijst dat de "ideale moeder" al een gewild visueel product was.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke nieuwe manier om moederschap uit te beelden introduceerde Vigée Le Brun in dit schilderij?
Ontdekken
