Rococo1719
Pierrot
Antoine Watteau
Het oog van de conservator
"Let op de onhandige pasvorm van het witte satijnen kostuum: de te korte mouwen en te wijde broek accentueren de kwetsbaarheid en de bijna mystieke isolatie van de centrale figuur."
Het meest enigmatische beeld van de Commedia dell’arte, waar Pierrot onbeweeglijk staat, als versteend tussen lach en tragedie. Een icoon van de Rococo die de moderne melancholie aankondigt.
Analyse
Watteau's Pierrot, lang bekend onder de naam Gilles, werd geschilderd rond 1718-1719 en is een monumentaal werk door zijn psychologische aanwezigheid. In tegenstelling tot de gebruikelijke Fêtes Galantes van de kunstenaar, dwingt dit personage zich ten voeten uit op, waarbij het bijna de gehele verticale ruimte beslaat. Watteau laat zich hier inspireren door de types van de Commedia dell’arte, een vorm van Italiaans volkstheater die in Parijs een wedergeboorte beleefde nadat het door Lodewijk XIV was verbannen. Pierrot is de naïeve knecht, degene die de spot van zijn kameraden ondergaat, maar hier overstijgt hij zijn rol om een figuur van universele en stille waardigheid te worden.
Het contrast tussen de centrale figuur en de groep op de achtergrond is treffend. Onderaan, in een gedurfde kikvorsperspectief, zien we de andere leden van de troep: de Dokter op zijn ezel, Léandre en Isabelle. Ze zijn verwikkeld in een vrolijke, bijna samenzwerende beweging die de absolute onbeweeglijkheid van Pierrot versterkt. Deze laatste neemt niet deel aan de actie; hij wordt tentoongesteld als een slachtoffer of een wereldlijke heilige. Deze narratieve breuk plaatst de toeschouwer in een ongemakkelijke positie en dwingt hem om de directe maar afwezige blik van de acteur onder ogen te zien, wiens uitdrukking ondoorgrondelijk blijft tussen verbazing en berusting.
Op technisch vlak gebruikt Watteau een palet van witten van een buitengewone rijkdom. Het kostuum is niet zomaar een effen kleur; het is een experimenteergebied voor parelmoeren reflecties, grijze schaduwen en romige toetsen van verfpasta. Deze chromatische virtuositeit geeft het kledingstuk een sculpturale dimensie die contrasteert met de kwetsbaarheid van het gezicht. Het landschap, gedomineerd door een herma (een stenen standbeeld van een satyr), brengt een vleugje antieke wildheid en wellust die contrasteert met de schijnbare zuiverheid van het hoofdpersonage.
Historisch gezien is dit werk geïnterpreteerd als een spiritueel testament of een allegorie van de kunstenaar zelf. Watteau, op het moment van het maken van het doek al getekend door tuberculose, zou zijn eigen eenzaamheid in deze figuur van een hansworst hebben geprojecteerd. Het schilderij markeert een belangrijke overgang in de kunstgeschiedenis: het verwijdert zich van barokke kunstmatigheid om een rauwe menselijke waarheid aan te raken. Pierrot wordt zo de voorvader van alle verschoppelingen en miskende kunstenaars van de volgende eeuwen.
Een van de grootste geheimen van het schilderij ligt in zijn oorspronkelijke bestemming. Lange tijd werd gedacht dat het een uithangbord was voor een café van een voormalig acteur, Belloni, die de rol van Pierrot speelde. Deze hypothese verklaart het imposante verticale formaat en het kikvorsperspectief, ontworpen om vanaf de straat gezien te worden. De kwaliteit van de uitvoering suggereert echter dat Watteau de eenvoudige commerciële opdracht ver overstegen heeft om er een werk van persoonlijke esthetische devotie van te maken, waarbij hij een theateradvertentie veranderde in een icoon van menselijke melancholie.
Een verrassende ontdekking betreft de identiteit van het personage dat achter de ezel verborgen zit. Röntgenanalyses onthullen dat Watteau de positie van het dier en de bijfiguren meerdere keren heeft gewijzigd. De ezel zelf, symbool van koppigheid en volkse domheid, lijkt ons met een verontrustende menselijkheid aan te kijken, bijna alsof hij het lot van Pierrot deelt. Sommige historici zien hierin een verkapte kritiek op de leiding van de Academie, waarbij de ezel de blindheid van de critici van die tijd vertegenwoordigt voor het vernieuwende genie van Watteau.
Het geheim van Watteau's "hand" zit verscholen in de weergave van het satijn. Om deze vibrerende textuur te verkrijgen, gebruikte hij zeer specifieke mengsels van oliën en harsen, waarbij hij de kleur met gekruiste streken aanbracht. Het geheim van dit licht dat uit het kostuum zelf lijkt te komen, is de toepassing van een bleekroze onderlaag, onzichtbaar voor het blote oog maar die de koude witten door transparantie verwarmt. Het is deze techniek die de figuur zijn spookachtige en vibrerende uiterlijk geeft, een "aura" die kopiisten nooit hebben kunnen evenaren.
Ten slotte is er een iconografisch mysterie rond de satyr rechts op de achtergrond. Dit stenen beeld, met zijn ironische glimlach, lijkt te spotten met de machteloosheid van Pierrot. Het geheim schuilt in het feit dat deze satyr op dezelfde horizontale lijn is geplaatst als het gezicht van de held, waardoor een onzichtbare band ontstaat tussen eeuwige lust en de melancholische kuisheid van de clown. Deze dualiteit suggereert dat Pierrot het object is van onvervuld verlangen of het slachtoffer van een wereld die te brutaal is voor zijn gevoeligheid.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke structurele en historische bijzonderheid rechtvaardigt het kikvorsperspectief en het monumentale formaat van deze Pierrot?
Ontdekken
