Zelfportret als allegorie op de schilderkunst

In dit meesterwerk uit haar rijpere periode, geschilderd tijdens haar verblijf in Londen, bereikt Artemisia Gentileschi wat geen enkele mannelijke schilder kon: het fysiek belichamen van de allegorie van haar beroep. Volgens de iconografische traditie van de Renaissance en de Barok werden allegorieën systematisch afgebeeld met vrouwelijke trekken. Door zichzelf te schilderen als "De Schilderkunst", neemt Artemisia geen genoegen met een zelfportret; ze versmelt haar reële identiteit met de goddelijke en abstracte entiteit van de picturale creatie, bevestigend dat haar bestaan en haar kunst onafscheidelijk zijn. Het werk is direct geïnspireerd op Cesare Ripa's "Iconologia", het referentiehandboek voor symbolen uit die tijd. Om de Schilderkunst voor te stellen, schrijft Ripa een vrouw voor met gewelfde wenkbrauwen, loshangend haar dat de creatieve furie symboliseert, en een gouden ketting met een masker aan de hals, symbool voor de imitatie van de natuur. Artemisia respecteert deze codes nauwgezet en geeft ze tegelijkertijd een aangrijpende fysieke realiteit. We zien de inspanning in haar arm, de concentratie in haar afgewende blik en de realiteit van een atelier waar de kunstenares echt aan het werk is. Deze analyse onthult een belangrijke sociaal-politieke diepgang. In een tijd waarin schilderessen vaak beperkt bleven tot stillevens of delicate portretten, plaatst Artemisia zichzelf in het hart van de edelste handeling. Ze toont haar opgerolde mouwen, haar met verf bevlekte hand en haar gebogen houding, hiermee benadrukkend dat schilderen evenzeer moeizame handarbeid als een intellectuele zoektocht is. Ze claimt een plaats die de toenmalige samenleving haar vaak weigerde: die van een meester die in staat is complexe werken te concipiëren en uit te voeren. Ten slotte is de mythologische en filosofische dimensie aanwezig in het ontbreken van oogcontact met de toeschouwer. In tegenstelling tot de meeste zelfportretten die de dialoog zoeken, kijkt Artemisia naar haar onzichtbare doek. Ze definieert zichzelf door haar actie en niet door de blik van de ander. Ze wordt het instrument van de "Goddelijke Schilderkunst", waarbij de creatieve handeling wordt getransformeerd in een vorm van actieve meditatie waarbij het denkende subject en het gecreëerde object samensmelten in de beweging van het penseel. De beheersing van licht und texturen, in het bijzonder het groene satijn van haar jurk en de huid van haar armen, onderstreept haar technische virtuositeit. Ze bewijst dat ze de "maniera" bezit, de stilistische souplesse die door de grootste verzamelaars werd gezocht, waaronder koning Karel I van Engeland, die de eerste eigenaar was van dit uitzonderlijke doek.