Rococo1767
De schommel
Jean-Honoré Fragonard
Het oog van de conservator
"Het schilderij toont een jonge vrouw op een schommel, voortgeduwd door een oudere echtgenoot die in de schaduw blijft, terwijl een jonge minnaar, verborgen in de struiken, geniet van een direct zicht onder haar rokken. Een gewaagd gebaar markeert de scène: het verlies van een roze muiltje, dat vliegt naar een standbeeld van Cupido dat tot stilte maant. De actie vindt plaats in een wilde, overwoekerde natuur."
De schommel van Fragonard, de apotheose van de rococostijl en het 18e-eeuwse libertinisme, is veel meer dan een galante scène. Het is een viering van het efemere, van begeerte en sociale transgressie, ingekapseld in een weelderige tuin die lijkt te ademen op het ritme van de geliefden. Het werk belichaamt de geest van een aristocratie op zoek naar plezier, net voordat de adem van de Revolutie deze wereld van kant en geheimen wegvaagde.
Analyse
De diepgaande analyse van dit werk onthult de complexiteit van de rococo op zijn hoogtepunt. Historisch gezien beantwoordt het schilderij aan een precieze en schandalige opdracht van de baron de Saint-Julien, die afgebeeld wilde worden terwijl hij de benen van zijn maîtresse bewonderde. Fragonard transformeert dit triviale verzoek in een monument van atmosferische schilderkunst. De stijl onderscheidt zich door een levendige en vluchtige toets, waarbij contouren oplossen in een melkachtig licht, typerend voor de volwassenheid van de kunstenaar.
De mythologische context is hier getransponeerd naar een verwilderde "Franse tuin". De aanwezigheid van het standbeeld "L'Amour menaçant" van Falconet is niet toevallig: het verandert het bosje in een heiligdom van Eros waar de regels van het decorum zijn opgeheven. De techniek van Fragonard, die opeenvolgende glacis gebruikt om de transparantie van stoffen en het poederige van de huid weer te geven, draagt bij aan deze esthetiek van pure sensatie. Elke penseelstreek in het gebladerte lijkt een nerveuze opwinding uit te drukken.
Psychologisch speelt het werk met het concept van consensueel voyeurisme. De schommel symboliseert door zijn heen-en-weergaande beweging de amoureuze onstandvastigheid en de instabiliteit van gevoelens. Het contrast tussen de echtgenoot, verbannen naar de duisternis, und de minnaar, badend in het licht, onderstreept de dynamiek van elegante misleiding die eigen was aan het hof van Lodewijk XV. Het is een beeld van suspensie: de fysieke suspensie van de dame in de lucht, en de morele suspensie van een samenleving die weigert het einde van haar tijdperk te zien.
Ten slotte is de natuur in dit werk geen eenvoudig decor; het is een verlengstuk van de lichamen. De gekwelde bomen, waarvan de takken lijken op klauwende vingers of brekende golven, versterken het dramatische en bijna erotische aspect van de scène. Fragonard slaagt erin het precieze moment van overgave vast te leggen, waarbij het vliegen van de schoen een metafoor wordt voor het verlies van deugd, aanvaard met een stralende glimlach die de toeschouwer uitdaagt.
Een technisch geheim onthuld door recente restauraties betreft de figuur van de echtgenoot. Analyses hebben aangetoond dat Fragonard aanvankelijk een gedetailleerder personage had geschilderd, voordat hij hem opzettelijk verduisterde om de isolatie van de minnaar en de dame in hun lichtbel te benadrukken. Deze keuze versterkt het libertijnse narratief door de huwelijkse autoriteit letterlijk uit te wissen.
Een andere historische anekdote bevestigt het subversieve karakter van het werk: de schilder Doyen, aan wie de opdracht eerst werd aangeboden, weigerde uit angst voor een schandaal en suggereerde Fragonard in zijn plaats. De baron de Saint-Julien had geëist dat de geestelijke die de schommel duwde duidelijk herkenbaar zou zijn, maar Fragonard veranderde de religieuze figuur in een bedrogen echtgenoot, waardoor het werk minder godslasterlijk maar universeel ironischer werd.
Wetenschappelijk gezien is het pigment dat voor de jurk is gebruikt een complex mengsel van loodwit en karmijn, aangebracht met een snelheid die Fragonard zijn "fa presto" noemde. Röntgenfluorescentie-analyses hebben aangetoond dat de schoen niet achteraf is toegevoegd, maar deel uitmaakte van de initiële compositie, wat bewijst dat dit dynamische detail het narratieve spilpunt was dat vanaf de eerste schets was ontworpen.
Ten slotte heeft het mysterie van het verloren muiltje een precieze erotische betekenis in de 18e eeuw: het symboliseert het uitkleden en het zich aanbieden. De richting waarin de schoen vliegt is niet willekeurig; hij wijst naar het standbeeld van twee cupido's die op een dolfijn rijden, een symbool dat verbonden is met Venus. Dit netwerk van verborgen tekens maakt dit schilderij tot een ware visuele charade voor de ingewijden van die tijd.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welk betekenisvol detail verliest de jonge vrouw terwijl ze schommelt?
Ontdekken
