Postimpressionisme1888
Slaapkamer te Arles
Vincent van Gogh
Het oog van de conservator
"De blik valt onmiddellijk op het massieve licht houten bed rechts, symbool van stabiliteit. De bleekblauwe muren contrasteren met de steenrode vloer. Twee rieten stoelen flankeren een toilettafel beladen met gebruiksvoorwerpen, terwijl er portretten boven het bed hangen. De gesloten ramen en deuren versterken het gevoel van een beschermend persoonlijk heiligdom."
Dit werk, een waar manifest van intimiteit en spirituele rust, stelt de slaapkamer van Vincent van Gogh voor in het Gele Huis in Arles. Verre van een eenvoudige huishoudelijke reproductie, is het een poging om slaap en kalmte te suggereren door een radicale vereenvoudiging van kleuren en een opzettelijk vervormd perspectief.
Analyse
De diepgaande analyse van De Slaapkamer onthult een cruciaal stadium in de stijlontwikkeling van Van Gogh na zijn aankomst in de Provence. In oktober 1888 wilde Vincent een werk maken dat "het hoofd rust geeft". De stijl wordt gekenmerkt door het cloisonnisme: grote vlakken felle kleuren omgeven door donkere contouren. Deze techniek elimineert schaduwen, wat de ruimte een kunstmatige maar vibrerende lichtheid geeft.
Historisch gezien belichaamt deze kamer de gebroken droom van het "Atelier van het Zuiden". Van Gogh hoopte dit huis te transformeren in een kunstenaarskolonie waar Paul Gauguin een centrale rol zou spelen. De twee stoelen en de dubbele portretten suggereren de verwachting van een metgezel. De sobere inrichting getuigt echter van de armoede van de kunstenaar en zijn minachting voor materiële luxe.
Technisch gezien gebruikt Van Gogh dikke impasto, wat een sculpturale aanwezigheid geeft aan de objecten. Elke penseelstreek volgt de vorm van het object, waardoor er dynamiek ontstaat zelfs in een rustscène. Het perspectief is "aberrant": de vloer lijkt omhoog te vluchten en de muren convergeren abrupt. Dit is geen tekenfout, maar een wil om de toeschouwer fysiek in de intimiteit van de kunstenaar te trekken.
Psychologisch is het werk een bolwerk tegen vervreemding. Vincent schreef aan Theo dat hij "absolute rust" wilde uitdrukken. Toch creëren de hellende muren voor de kijker een onderhuidse spanning. Het is het beeld van een geest die wanhopig stabiliteit zoekt in een wankelende wereld. De leegte van de kamer wordt een spiegel van Van Goghs eenzaamheid, maar een gekozen eenzaamheid waar elk object fungeert als een spiritueel anker.
Een geheim onthuld door röntgenanalyse betreft de portretten aan de rechtermuur. In de eerste versie schilderde Van Gogh aanvankelijk portretten van zijn vrienden Eugène Boch en Milliet. Later maakte hij deze minder herkenbaar. Pigmentanalyse bewees ook dat de muren oorspronkelijk niet blauw waren, maar bleekviolet. In de loop der tijd is het rode pigment afgebroken, waardoor het blauw overbleef dat we nu zien.
Een ander mysterie is de instabiliteit van het perspectief. Men dacht lang dat Van Gogh zo schilderde door duizeligheid. Echter, plattegronden van het Gele Huis toonden aan dat de kamer zelf niet haaks was. Van Gogh accentueerde deze architecturale afwijking voor een visueel effect. Bovendien is het totale gebrek aan contact met buiten (gesloten ramen) zeldzaam in zijn oeuvre.
Brief n°705 aan Theo bevat een schets waarin Vincent specificeert dat de spiegellijsten en toiletaccessoires wit moeten zijn, omdat ze fysieke en morele reinheid vertegenwoordigen. Er bestaan drie authentieke versies (Amsterdam, Chicago, Parijs). De versie in Chicago werd geschilderd toen hij in het asiel van Saint-Rémy verbleef, als een nostalgische herinnering aan zijn korte gelukkige periode in Arles.
Ten slotte suggereert recente analyse van het hout van de spieramen dat Van Gogh voor sommige versies sloophout gebruikte, wat zijn financiële problemen bevestigt. Het bed zelf was zijn kostbaarste bezit. Na zijn oorincident rustte hij in dit bed uit, waardoor het geschilderde object een stille getuige werd van zijn psychische ineenstorting. De deuren die op een kier staan suggereren dat de kunstenaar ondanks zijn terugtrekking wachtte op een bezoek dat nooit zou komen.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wat is er ongewoon aan de meubels en het perspectief in deze kamer?
Ontdekken
