Postimpressionisme1895
De clownes Cha-U-Kao
Henri de Toulouse-Lautrec
Het oog van de conservator
"Het opvallende contrast tussen de elektrisch gele pruik en de vermoeide uitdrukking op het gezicht benadrukt de dualiteit tussen het publieke leven van de show en de private eenzaamheid van de kunstenaar."
Een aangrijpend portret dat de melancholische intimiteit vastlegt van een icoon van de Moulin Rouge tussen twee optredens door. Toulouse-Lautrec overstijgt de karikatuur om de kwetsbare menselijkheid achter het groteske kostuum te onthullen.
Analyse
De Clownesse Cha-U-Kao, wier artiestennaam is afgeleid van de Franse woorden "Chahut" (lawaai) en "Chaos", was een centrale figuur in het nachtelijke Parijs, bekend om haar acrobatiek en ongeremde dansen. In dit werk uit 1895 kiest Lautrec ervoor haar niet in beweging af te beelden, maar in een moment van gedwongen, bijna introspectieve rust. Ze is vastgelegd in haar kleedkamer of in een hoek van het cabaret, terwijl ze haar kostuum schikt, weg van de blikken van het publiek. Deze iconografische keuze markeert een breuk met de traditionele beeldtaal van de publieke entertainer, en geeft de voorkeur aan het verkennen van de psychologie van het personage onder de make-up.
Het werk maakt deel uit van een thema dat Lautrec nauw aan het hart lag: het leven van vrouwen aan de rand van de samenleving. Cha-U-Kao, die zich openlijk als lesbisch manifesteerde in een tijd waarin dit sociaal complex was, wordt hier met monumentale waardigheid behandeld. Haar kostuum, met de brede witte kraag en gele linten, neemt een prominente plaats in, maar het is de modellering van het gezicht en de vermoeidheid van de trekken die de aandacht trekken. De kunstenaar gebruikt een gewaagd palet waarin zuurgeel en diepblauw met elkaar botsen om visuele spanning te creëren.
Technische analyse onthult de invloed van oude meesters zoals Velázquez in de manier waarop Lautrec de waardigheid van hofnarren en "dwergen" behandelt. Hier wordt de clownes een aristocrate van de ondeugd en het spektakel, wier troon een eenvoudige cabaretstoel is. De toets is snel, nerveus, waarbij soms de ondergrond zichtbaar blijft, wat het werk een moderniteit en urgentie geeft die kenmerkend zijn voor het postimpressionisme. Men voelt de diepe empathie van een kunstenaar die, zelf een vorm van fysieke marginaliteit delend, zichzelf herkent in dit model.
Ten slotte is de sociologische dimensie van het schilderij van kapitaal belang. Het documenteert de opkomst van een cultuur van vluchtige beroemdheid in Montmartre. Cha-U-Kao is niet zomaar een vrouw in vermomming; ze is het symbool van een vrijheid die veroverd is door het spektakel, maar betaald is met de prijs van existentiële vermoeidheid. Lautrec vangt de stilte die volgt op het einde van het orkest, en transformeert een scène achter de schermen in een universele meditatie over de menselijke conditie en sociale performance.
Een van de meest fascinerende geheimen ligt in de werkelijke identiteit van het model. Achter de exotische naam Cha-U-Kao gaat een voormalige gymnaste schuil wier fysieke kracht legendarisch was. Lautrec was gefascineerd door deze musculatuur van een performer die hij subtiel suggereert onder de omvang van het kostuum. Ze is geen toevallig model, maar een goede vriendin die de kunstenaar herhaaldelijk schilderde, omdat hij haar onafhankelijkheid en haar afwijzing van gendernormen bewonderde.
Een compositorisch geheim ligt in het gebruik van spiegels, hoewel dit op de voorgrond niet expliciet wordt getoond. Reflecties en lichtbronnen suggereren dat we de scène observeren door een spel van spiegels, een techniek die Lautrec zou perfectioneren in zijn serie "Elles". Dit creëert een "mise en abyme" waarbij de toeschouwer een onvrijwillige voyeur wordt van deze intimiteit, wat het gevoel van een "gestolen moment" te midden van de chaos van het cabaret versterkt.
Pigmentanalyse heeft onthuld dat Lautrec bijzonder onstabiele chroomgelen gebruikte voor de pruik. Oorspronkelijk was de kleur nog schriller en bijna fosforescerend, bedoeld om de heftige verlichting van de gaslampen in de Moulin Rouge te simuleren. In de loop der tijd zijn deze pigmenten enigszins gestabiliseerd, maar ze behouden die "chemische" kwaliteit die afstak tegen de natuurlijkere tinten van zijn impressionistische tijdgenoten.
Een ander geheim betreft de relatie tussen Lautrec en de bordelen, want Cha-U-Kao bezocht deze plaatsen regelmatig, niet als werkster maar als figuur van de lesbische gemeenschap. Dit schilderij is een brug tussen de wereld van het cabaret en die van de bordelen die de kunstenaar met brutale eerlijkheid documenteerde. Ze is het enige personage dat de link legt tussen het publieke feest en het ondergrondse en verboden nachtleven van Parijs.
Ten slotte is het weinig bekend dat dit werk is uitgevoerd op karton van slechte kwaliteit, een gewoonte van Lautrec die hield van de snelle absorptie van de olie door deze drager. Dit geeft dat matte en kalkachtige uiterlijk aan de jurk, waardoor elke overbodige glans wordt vermeden die de aandacht had kunnen afleiden van de psychologische intensiteit van het gezicht. Het is een schilderij dat de luxe van materialen weigert om de waarheid van het onderwerp beter te benadrukken.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke gedurfde chromatische en technische keuze maakt Lautrec, naast het kostuum, om de kunstmatige en schrille verlichting van de Moulin Rouge op het gezicht van Cha-U-Kao weer te geven?
Ontdekken
