Postimpressionisme1913
Eetkamer op het platteland
Pierre Bonnard
Het oog van de conservator
"Het werk onderscheidt zich door de gedurfde kadrering: de gapende opening van de openslaande deur wordt het centrale onderwerp, waardoor het landschap een schilderij binnen een schilderij wordt. Het contrast tussen de dieprode en gifgroene tinten creëert een uitzonderlijke spanning."
Dit meesterwerk uit 1913 is een ware chromatische explosie en legt het moment vast waarop buitenlicht de huiselijke ruimte binnenstroomt. Bonnard sublimeert het dagelijks leven door het interieur van zijn villa te versmelten met de weelderige Normandische tuin.
Analyse
Eetkamer op het platteland markeert een cruciale fase in de volwassenheid van Pierre Bonnard. Geschilderd in Vernonnet, in zijn huis met de bijnaam "Ma Roulotte", getuigt het werk van zijn definitieve breuk met het nabi-dogma ten gunste van een pure verkenning van gekleurde sensatie. Hier schildert Bonnard geen plaats, maar de herinnering aan een visuele emotie. De openslaande deur, een terugkerend motief in zijn werk, dient als een metafysische drempel tussen twee werelden: het geordende comfort van de bourgeoisie en de ontembare kracht van de natuur. Marthe, zijn eeuwige muze, leunt bij het raam en vormt een menselijke brug tussen deze twee sferen.
De diepgaande analyse onthult een lichtwerking die niet langer impressionistisch is. In tegenstelling tot Monet, die het vluchtige moment najoeg, reconstrueert Bonnard het licht in het atelier op basis van zijn aantekeningen en geheugen. Dit licht is niet directioneel; het lijkt uit het doek zelf voort te komen. Het rood van de muur en het tafelkleed zijn niet alleen pigmenten, het zijn vectoren van warmte die zich verzetten tegen de koele bries uit de tuin. Het is een schilderij van totale onderdompeling waar de lucht tastbaar lijkt, geladen met gekleurde deeltjes.
De dialoog tussen binnen en buiten is met een zeldzame complexiteit georkestreerd. Het raam is geen simpele uitsnede, maar een uitwisselingszone. De reflecties op de ruiten, de gekleurde schaduwen op het buffet en de manier waarop het groen van de tuin de huiselijke objecten lijkt te "besmetten", illustreren Bonnards pantheïstische visie. Voor hem is alles een onderwerp voor de schilderkunst, van een simpele suikerpot tot de majesteit van de Normandische bomen.
De figuur van Marthe is, hoewel op de achtergrond, essentieel voor de emotionele lading van het werk. Ze is geen portret in klassieke zin, maar een vertrouwde, bijna spookachtige aanwezigheid die de ruimte bewoont. Haar silhouet versmelt chromatisch met het decor, wat het idee van universele harmonie versterkt. Bonnard verkent hier het "intimisme" niet als een opsluiting, maar als een uitbreiding van het zelf in de omgeving.
Ten slotte loopt het werk vooruit op de grote decoraties aan het einde van zijn leven. De monumentaliteit van het formaat en de durf van de kleurcombinaties (rood, blauw, geel, groen) kondigen het onderzoek van Rothko of Matisse naar de autonomie van kleur aan. Bonnard bewijst hier dat schilderkunst tegelijkertijd figuratief in haar onderwerp en totaal abstract in haar plastische kracht kan zijn.
Het meest fascinerende geheim van dit doek ligt in de temporele ontstaansgeschiedenis. Hoewel het werk "naar het leven" geschilderd lijkt, schilderde Bonnard nooit naar de natuur. Hij werkte uit zijn geheugen en speldde zijn doeken direct op de muur van zijn atelier. Röntgenonderzoek heeft aangetoond dat de figuur van Marthe meerdere keren is gewijzigd en van positie is veranderd voordat ze dit fragiele evenwicht aan de rand van het raam vond.
Een ander geheim betreft de werkelijke geografische ruimte. Het huis "Ma Roulotte" had een zeer bijzondere architectuur die de kadrering dicteerde. De openslaande deur keek niet uit op een vlakke tuin, maar overzag de Seine. Bonnard heeft de rivier bewust weggelaten om zich te concentreren op de plantaardige dichtheid, waardoor Normandië door de overdrijving van geel en groen in een bijna tropische jungle veranderde.
Het rode tafelkleed verbergt ook een truc van de colorist. Om deze intensiteit te bereiken zonder de rest van de compositie te verpletteren, bracht Bonnard transparante glacis van karmijn aan over een oranje onderlaag. Dit schilderkunstige "keukengeheim" laat de kleur vibreren afhankelijk van de verlichting in het museum, waardoor de illusie ontstaat dat de tafel fysiek naar de toeschouwer toe komt.
Er is een verborgen dimensie gerelateerd aan de reukzin. Bonnard zei dat hij de "geur van bloemen en natte aarde" wilde schilderen. Om dit te bereiken gebruikte hij een gefragmenteerde, bijna "gekrabde" toets die het licht breekt en de tactiele sensatie van vochtige lucht oproept. Het is een zeldzame poging tot synesthesie.
Ten slotte verbergt zich achter deze schijnbare sereniteit een duisterder geheim. In 1913 staat Europa aan de vooravond van de Grote Oorlog. Dit schilderij vertegenwoordigt een van de laatste momenten van de "wereld van gisteren". De verzadiging van de kleuren en het beschermende aspect van het huis kunnen worden gelezen als een wanhopig bolwerk tegen de naderende chaos van de buitenwereld, waardoor deze tuin een verloren paradijs wordt.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke conceptuele vernieuwing in het beheer van de picturale ruimte past Bonnard hier toe om zijn theorie van de "verleiding van het zicht" te vertalen?
Ontdekken
