Symbolisme1907
Portret van Adele Bloch-Bauer I
Gustav Klimt
Het oog van de conservator
"Het gezicht en de handen van Adele zijn de enige elementen die met vleeslijk realisme zijn behandeld, oprijzend uit een oceaan van gouden geometrische en symbolische patronen. Deze dualiteit creëert een mystieke spanning."
Dit portret, een absoluut icoon van Klimts Gouden Fase, versmelt Byzantijnse erotiek en Weens modernisme in een vloed van bladgoud. Meer dan een schilderij is het een seculiere reliekschrijn voor de Weens-Joodse intellectuele elite.
Analyse
Dit portret uit 1907 vertegenwoordigt het absolute hoogtepunt van Gustav Klimts "Gouden Stijl". Adele Bloch-Bauer, een centrale figuur in de Weense high society, wordt hier vereeuwigd als een moderne Byzantijnse afgod. De invloed van de mozaïeken in Ravenna, die Klimt in 1903 bezocht, is alomtegenwoordig in het gebruik van goud als een heilige, tweedimensionale ruimte. De schilder breekt met de burgerlijke portretraditie om een symbolistische dimensie te verkennen waarin het subject lijkt op te lossen in haar omgeving.
De analyse onthult een diepe psychologische dimensie achter de luxe van de versiering. Adele was de enige vrouw die Klimt tweemaal op grote schaal schilderde, wat getuigt van een complexe intellectuele relatie. Haar melancholische blik en de delicate houding van haar handen contrasteren met de overweldigende kracht van het goud. Klimt gebruikt iconografie vol Egyptische en Myceense symbolen, zoals de ogen van Horus, om zijn model een beschermende en eeuwige aura te geven.
De context van de "Femme Fatale" doordringt het doek. In het Wenen van de eeuwwisseling werd de vrouw zowel als muze als mysterieuze kracht gezien. Adele belichaamt de versmelting van de liberale Joodse cultuur en de artistieke avant-garde. Haar jurk, versierd met driehoeken en oogvormen, wordt een esthetisch harnas dat haar scheidt van de tastbare wereld, waardoor ze een tijdloze, bijna goddelijke figuur wordt in haar gouden nis.
Dit werk markeert ook het einde van een tijdperk, dat van de zegevierende Weense Secessie voor de verwoestingen van de Grote Oorlog. De techniek is ongekend complex: olieverf vermengd met goud- en zilverblad in reliëf. De overgang van het figuratieve (het gezicht) naar pure abstractie prefigureert de artistieke revoluties van de 20e eeuw, terwijl het geworteld blijft in uitzonderlijk vakmanschap.
Het schilderij is een symbool van nazi-roofkunst en de latere historische restitutie. Het draagt de littekens van de Europese geschiedenis in zich. Het is niet alleen een portret, maar een monument voor een verfijnde cultuur die bijna werd vernietigd, resonerend als een stille schreeuw om waardigheid door de schittering van het goud. De teruggave aan Maria Altmann in 2006 markeerde een historisch moment van rechtvaardigheid.
Het bekendste geheim van dit werk ligt in de identiteit van het model. Decennialang werd het schilderij na de nazi-confiscatie hernoemd tot "De Gouden Dame" om de Joodse familienaam "Bloch-Bauer" uit te wissen. Deze poging tot culturele uitwissing werd pas volledig onthuld aan het grote publiek tijdens de juridische strijd om restitutie.
Een minder bekend technisch geheim betreft de textuur van het goud. Klimt bracht niet simpelweg bladgoud aan; hij modelleerde het oppervlak van het doek met gesso (een mengsel van gips en lijm) om reliëfs te creëren voordat hij verguldde. Dit betekent dat het licht niet gelijkmatig reflecteert: afhankelijk van het tijdstip en de positie van de kijker komen patronen zoals spiralen of driehoeken fysiek tot leven.
Er bestaan ook geheimen over de intimiteit tussen de schilder en zijn model. Hardnekkige geruchten suggereren een gepassioneerde affaire. Röntgenonderzoek onthulde dat Klimt jarenlang aan Adeles gezicht werkte, zoekend naar een perfectie die verder ging dan een commerciële opdracht. De jurk bevat subtiele erotische symbolen, zoals gestileerde schaamdriehoeken, die typerend zijn voor de "Klimt-code".
Een ander geheim zit verborgen in de juwelen. De diamanten halsketting die Adele draagt, was een geschenk van haar man Ferdinand. Dit echte sieraad heeft een tragische geschiedenis: na de nazi-roof werd de ketting gestolen door Duitse officieren. Er is gerapporteerd dat de ketting uiteindelijk werd gedragen door Emmy Göring, de vrouw van Hermann Göring, bij officiële evenementen in Berlijn, wat een gruwelijke laag toevoegt aan de pracht.
Ten slotte verbergt het schilderij een heilige geometrische structuur. Hoewel het werk decoratief lijkt, gebruikte Klimt principes van de gulden snede om Adeles pupillen en de buiging van haar nek te plaatsen. Dit constructiegeheim geeft het portret zijn hypnotiserende stabiliteit. In zijn schetsboeken werd ontdekt dat Klimt meer dan honderd voorstudies maakte voor dit ene portret, een obsessie voor precisie verborgen onder ornamentiek.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Waarom kreeg het schilderij decennialang de bijnaam "De Gouden Dame"?
Ontdekken
