Abstracte kunst1910
Eerste abstracte aquarel
Wassily Kandinsky
Het oog van de conservator
"De totale afwezigheid van een identificeerbaar onderwerp maakt plaats voor een choreografie van vlekken en lijnen, waarbij elk pigment lijkt te vibreren volgens een eigen muzikale frequentie."
Een historisch geboortebewijs waarin Kandinsky definitief breekt met de figuratie om de spirituele kracht van kleur vrij te maken. Deze aquarel markeert de overgang van een kunst die de wereld beschrijft naar een kunst die de ziel uitdrukt.
Analyse
Dit werk, uitgevoerd in 1910 volgens de handtekening van de kunstenaar, wordt beschouwd als een van de eerste bewuste gebaren naar pure abstractie in de westerse kunstgeschiedenis. Kandinsky, beïnvloed door zijn onderzoek naar de theosofie en de muziek van Schoenberg, zocht naar een "innerlijke noodzaak" die niet langer afhankelijk was van de reproductie van de zichtbare wereld. Hij stelde dat kleur een eigen autonomie bezit, in staat om de menselijke ziel direct te raken zonder tussenkomst van het intellect of de herkenning van een object.
Het werk maakt deel uit van een overgangsperiode waarin Kandinsky zijn expressionistische landschappen van Murnau zuiverde tot alleen de emotionele kern overbleef. Men kan soms nog, door nabeelden, de vormen van heuvels of kerktorens raden, maar ze zijn hier opgelost in een storm van bevrijde gebaren. De kunstenaar schildert niet wat hij ziet, maar wat hij voelt tegenover kosmische krachten, waardoor het canvas verandert in een psychologische en spirituele ervaring.
De intellectuele context van deze creatie wordt gekenmerkt door de aanstaande publicatie van zijn traktaat "Over het spirituele in de kunst". Kandinsky legt hierin zijn theorie van de synesthesie uit: voor hem hebben kleuren klanken en texturen. Geel klinkt als een trompet, blauw als een cello of een diep orgel. Deze aquarel moet daarom worden begrepen als een visuele partituur waarin de harmonie en het contrast van de tonen een psychische resonantie bij de toeschouwer creëren.
Deze aquarel was ook een daad van moed tegenover de kritiek van die tijd, die de afwezigheid van een onderwerp als louter decoratie of waanzin beschouwde. Voor Kandinsky is het integendeel een verheffing van de kunst naar haar zuiverste niveau, haar bevrijdend uit de "gevangenis van de materie". Het loopt vooruit op zijn grote series "Composities" en "Improvisaties" die de grenzen van de visuele creatie in de 20e eeuw zouden herdefiniëren.
Het grootste geheim van dit werk ligt in de werkelijke datering. Hoewel Kandinsky het signeerde met "1910", vermoeden veel kunsthistorici dat het in werkelijkheid rond 1913 is geschilderd. De kunstenaar zou het geantedateerd kunnen hebben om de historische prioriteit van de uitvinding van de abstractie op te eisen, een plek die toen ook werd betwist door andere pioniers zoals Robert Delaunay of František Kupka. Deze kleine chronologische manipulatie doet niets af aan het genie van het werk, maar onderstreept het cruciale belang dat Kandinsky hechtte aan zijn rol als profeet van de nieuwe kunst.
Een ander geheim betreft de aard van de drager zelf. Het gebruik van aquarel, lichter en vloeiender dan olie, maakte deze bijna automatische spontaniteit mogelijk. In die tijd werd aquarel vaak gezien als een medium voor voorstudies. Door deze schets tot de rang van een belangrijk werk te verheffen, breekt Kandinsky ook de traditionele hiërarchie van artistieke technieken, waarbij hij stelt dat de intensiteit van de spirituele boodschap belangrijker is dan de adeldom van het materiaal.
De legende gaat dat het inzicht in de abstractie bij Kandinsky kwam toen hij bij schemering zijn atelier binnenliep. Hij zag een schilderij van "onbeschrijfelijke schoonheid, stralend met een innerlijk licht" tegen de muur staan. Toen hij dichterbij kwam, realiseerde hij zich dat het een van zijn eigen doeken was dat ondersteboven stond. Het was deze visuele schok, waarbij het object verdwijnt om alleen plaats te maken voor vorm en kleur, die de creatie van dit eerste abstracte werk zou have teweeggebracht.
Er wordt vaak over het hoofd gezien dat Kandinsky deze aquarel gedurende al zijn reizen en ballingschap kostbaar heeft bewaard. Het vertegenwoordigde voor hem een talisman, het materiële bewijs van zijn spirituele "bekering" tot de abstractie. Tijdens de jaren van vervolging door het nazi-regime, dat zijn kunst als "ontaard" bestempelde, bleef dit werk verborgen, waardoor de vonk van de visuele revolutie die het had ingezet, werd beschermd.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke grote historische controverse omringt de handgeschreven datum "1910" die Kandinsky op deze aquarel plaatste?
Ontdekken
