Nike van Samothrake

De Niké van Samothrace is het paroxisme van de helenistische stijl, een periode waarin de Griekse kunst het klassieke evenwicht verlaat voor dynamiek en pathos. Waarschijnlijk gemaakt om een overwinning van de Rhodiërs te vieren aan het begin van de 2e eeuw v.Chr., stond zij in het Heiligdom van de Grote Goden op Samothrace. Dit werk is niet louter een godheid; het is de beweging zelf, de versmelting van lucht, water en steen. De historische context is die van een verscheurd Middellandse Zeegebied door de strijd tussen de opvolgers van Alexander de Grote. Technisch is de virtuositeit van de beeldhouwer ongeëvenaard. De "natte draperie" suggereert de kracht van de wind en de vochtigheid van het opspattende zeewater dat de chiton tegen het lichaam plakt. Dit creëert een fascinerend contrast tussen de fijnheid van de stof op de buik en de kolkende plooien tussen de dijen. De textuur van het Parische marmer voor het lichaam en het grijze Lartos-marmer voor het schip creëert een materiële hiërarchie die de hemelse figuur verankert in de militaire realiteit van die tijd. Mythologisch is Niké de boodschapper van de Overwinning. Hier is zij geen statisch figuur, maar een wezen in volle actie. Zij daalt af van de Olympus om op het zegevierende schip te landen. De psychologie van het werk rust op de onmiddellijkheid: we zien het moment waarop haar voeten het dek raken, terwijl haar vleugels nog bol staan van de wind. Het is een viering van menselijke durf onder goddelijke gunst. De psychologische impact op de toeschouwer wordt versterkt door de monumentaliteit en het ontbreken van hoofd en armen. Dit gemis accentueert paradoxaal genoeg de abstractie van de beweging. Men ziet geen gezicht, men voelt een impuls. Het lichaam is naar voren geworpen, tart de wetten van de zwaartekracht en creëert een spanning tussen de massa steen en de lichtheid van de vlucht. Het is een werk dat trilt en de mens centraal stelt in een kosmisch drama.