Symbolisme1901
Judith I
Gustav Klimt
Het oog van de conservator
"Het schilderij onderscheidt zich door het revolutionaire gebruik van bladgoud en een gedreven metalen lijst die onlosmakelijk met het werk verbonden is. Klimt vangt Judith in een staat van post-coïtale extase."
Judith I is het schitterende manifest van Klimts Gouden Periode, waarin de bijbelse heldin verandert in een moderne femme fatale, een mengeling van heilige erotiek en weelderige wreedheid.
Analyse
Het werk herinterpreteert de bijbelse mythe van Judith, de Joodse weduwe die haar stad Bethulia redde door de Assyrische generaal Holofernes te verleiden en vervolgens te onthoofden. Traditioneel wordt Judith afgebeeld als een figuur van deugd en patriottische moed, kuis en vastberaden. Klimt breekt radicaal met deze lezing door de heldin te veranderen in een seksueel roofdier van de Weense bourgeoisie. Deze semantische verschuiving is essentieel: het religieuze offer vervaagt voor de drift naar dood en genot (Eros en Thanatos), centrale thema's in het Wenen van Freud aan het begin van de 20e eeuw.
Expertanalyse benadrukt dat Judith geen verre bevrijdster meer is, maar een vrouw wier verlangen tastbaar is. Haar halfgesloten ogen en licht geopende mond suggereren een sensueel genot dat verbonden is met de moorddadige daad. Klimt gebruikt goud niet alleen voor de decoratieve waarde, maar als een heilig scherm dat de wellust vergoddelijkt. Het hoofd van Holofernes, aan de rechterkant gedeeltelijk afgesneden, is gereduceerd tot een restverschijnsel, bijna onbeduidend tegenover het triomfantelijke magnetisme van de vrouw.
In de context van de Wiener Secession markeert dit schilderij Klimts verlangen om toegepaste kunsten en schilderkunst te versmelten. De ornamentiek is geen eenvoudige opvulling; het structureert de psyche van het personage. De geometrische en florale patronen die Judith omringen, creëren een Byzantijnse sfeer en veranderen het portret in een modern icoon. Het is een viering van vrouwelijke kracht die de patriarchale samenleving van 1901 evenzeer beangstigde als fascineerde.
De behandeling van het vlees, met een treffend realisme en een bijna ziekelijke bleekheid, contrasteert fel met de tweedimensionale abstractie van het goud. Deze dualiteit tussen het tastbare lichaam en de immateriële achtergrond versterkt het mystieke en tijdloze aspect van de scène. Judith behoort zowel tot de antieke mythe als tot de hedendaagse Weense salon, wat haar tot een universeel symbool maakt van de mannelijke fascinatie voor de "femme fatale".
Ten slotte stelt het werk vragen bij de moraliteit van geweld wanneer het geassocieerd wordt met schoonheid. Klimt oordeelt niet over Judith; hij verheerlijkt haar. Hij maakt haar tot de godin van een nieuwe esthetische religie waar zonde en heiligheid samensmelten. Het is deze fundamentele ambiguïteit, gediend door een techniek van een goudsmid, die Judith I haar plaats geeft als een absoluut meesterwerk van het Europese symbolisme.
Het eerste grote geheim van dit werk ligt in de identiteit van het model: Adele Bloch-Bauer. Als lid van de Weense high society was zij de enige vrouw die Klimt officieel twee keer schilderde. Decennialang bleef de identiteit van het model voor Judith I officieel anoniem om schandalen te voorkomen, aangezien het maatschappelijk onaanvaardbaar was om een adellijke dame af te beelden als een naakte en moordlustige bijbelse heldin.
Een ander geheim betreft de hardnekkige historische verwarring tussen Judith en Salomé. Ondanks de inscriptie "Judith" op de originele lijst, bleven het publiek en zelfs sommige kunstcritici het schilderij hardnekkig "Salomé" noemen. Deze fout was niet triviaal: Salomé, die het hoofd van Johannes de Doper eiste, werd gezien als de kwaadaardige figuur bij uitstek, terwijl Judith puur moest blijven. Door dit werk Salomé te noemen, probeerde de Weense samenleving Klimts Judith te "straffen" voor haar onfatsoenlijkheid.
De lijst zelf verbergt een diepe artistieke bedoeling. Deze is in koper vervaardigd door de broer van de schilder, Georg Klimt, en is niet louter een rand maar een verlengstuk van het schilderij. De patronen die in het metaal zijn gegraveerd, zetten de thema's van het werk voort. Het is een van de beste voorbeelden van het ideaal van het "Gesamtkunstwerk" (totaalkunstwerk) dat door de Secession werd bepleit, waarbij het kunstvoorwerp de grenzen van het chassis overschrijdt om de fysieke ruimte van de toeschouwer binnen te dringen.
Klimts gebruik van goud verbergt ook een eerbetoon aan zijn vader, die goudsmid en metaalgraveur was. Deze terugkeer naar het kostbare materiaal na zijn reis naar Ravenna, waar hij verblind werd door Byzantijnse mozaïeken, is een zoektocht naar seculiere spiritualiteit. Het goud dient om Judith te isoleren in een wereld die niet meer de onze is, een rijk van esthetische onsterfelijkheid waar de dood van Holofernes een ornamenteel detail wordt.
Ten slotte hebben röntgenanalyses onder de lagen verf en goud de precisie van Klimts anatomische tekening onthuld. Hoewel het uiteindelijke resultaat door het ornament plat lijkt, is Judiths lichaam met klassieke strengheid opgebouwd. Het geheim van haar bijna hypnotiserende aanwezigheid ligt in dit perfecte evenwicht tussen de solide vleselijke structuur en de decoratieve ontbinding die haar omringt.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welk decoratief materiaal wordt door Klimt uitgebreid gebruikt in dit werk?
Ontdekken
