Symbolisme1890
Lady Godiva
Jules Joseph Lefebvre
Het oog van de conservator
"Lefebvre gebruikt de middeleeuwse legende om het vrouwelijk naakt te sublimeren en verandert een politiek protest in een visie van bijna heilige marmeren zuiverheid."
De heroïsche daad van een Saksische edelvrouw die haar schaamte opoffert om haar volk te bevrijden van een onrechtvaardige belasting, vastgelegd in de zuiverheid van het academisch naakt.
Analyse
Het werk illustreert de legende van Lady Godiva die, in de 11e eeuw, naakt door de straten van Coventry zou hebben gereden om van haar echtgenoot, graaf Leofric, de afschaffing van een verpletterende belasting te verkrijgen. Lefebvre, meester van het academisme, kiest ervoor om dit onderwerp niet als een schandaal te behandelen, maar als een martelaarschap van de zedigheid. De stralende witheid van haar huid contrasteert fel met de donkere tinten van de middeleeuwse stad en het rijdier, wat haar onschuld en opoffering benadrukt.
De mythe vertelt dat Godiva de inwoners had gevraagd zich in hun huizen op te sluiten om haar niet te zien. Lefebvre respecteert deze eenzaamheid: de straten zijn verlaten, wat een sfeer van zware stilte creëert. Deze leegte versterkt de heroïsche dimensie van de hoofdrolspeelster die lijkt te zweven in een ruimte buiten de tijd. De kunstenaar vermijdt elke vulgaire erotisering om zich te concentreren op de adel van het gebaar en de plastische perfectie van de lijn.
Godiva's uitdrukking is doordrenkt van een waardige berusting. Haar neergeslagen ogen en gevouwen handen suggereren gebed en schaamte die overwonnen is door morele plicht. Deze behandeling verandert de scène in een seculier icoon van liefdadigheid. Lefebvre slaagt erin de sensualiteit die inherent is aan het academisch naakt te verzoenen met een morele strengheid die naaktheid rechtvaardigt in de ogen van het burgerlijke publiek van het einde van de 19e eeuw.
De historische context van 1890 is die van een strijd voor de definitie van het "schone" tegenover het opkomende impressionisme. Lefebvre bevestigt hier de voorrang van de tekening en de modellering. Elk detail, van de kasseien van de straat tot de versieringen van het paard, is met fotografische precisie weergegeven, waardoor een realisme ontstaat dat de legende dient. Het werk wordt een machtsvertoon van de Salon-schilderkunst, waarbij historisch verhaal en technische virtuositeit worden gecombineerd.
Het eerste geheim ligt in de identiteit van het model. Lefebvre gebruikte een jonge vrouw wiens silhouet destijds werd beschouwd als de absolute canon van academische schoonheid. Om een schandaal te voorkomen, idealiseerde hij echter de gezichtstrekken, zodat ze aan geen enkele bekende persoonlijkheid uit Parijse kringen deden denken, waardoor het naakt "universeel" en dus minder "vleselijk" werd.
Een vaak genegeerd historisch detail betreft het paard. In tegenstelling tot de gebruikelijke romantische voorstellingen is het paard hier uiterst kalm, bijna statisch. Dit is een bewuste beslissing van de kunstenaar om te benadrukken dat het gevaar niet van het rijdier of de buitenwereld komt, maar van Godiva's innerlijke blik op haar eigen naaktheid. Het bloedrode tuig symboliseert het sociale geweld van de belasting waartegen zij zich verzet.
De legende van "Peeping Tom" (de gluurder) is opzettelijk afwezig op het canvas. In de middeleeuwse versie zou een kleermaker het verbod hebben getrotseerd en blind zijn geworden nadat hij naar Godiva had gekeken. Door hem uit te sluiten, plaatst Lefebvre de kijker van het schilderij in een ongemakkelijke positie: wij zijn de enige voyeurs, de enige getuigen van haar offer, waardoor we worden gedwongen onze eigen blik op haar lichaam te bevragen.
Technisch gezien gebruikte Lefebvre een mengsel van vernis en zeer fijne pigmenten om dat "porseleinen" uiterlijk van de huid te verkrijgen. Het geheim van deze bijna onwerkelijke huidskleur is een onderlaag van groene aarde (terra verde) die de al te menselijke roodheid van de huid opheft, waardoor Godiva de verschijning van een levend marmeren beeld krijgt.
Ten slotte werd het werk in opdracht gegeven met een verborgen politiek doel: het was bedoeld om de morele deugden van de adel te verheerlijken in een tijd waarin de Franse Republiek probeerde de invloed van de oude geslachten uit te wissen. Een aristocrate presenteren die zich opofferde voor het volk was een krachtige boodschap aan de opkomende burgerij.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke sociopolitieke intentie ligt er, naast de middeleeuwse legende, ten grondslag aan Lefebvres keuze om Lady Godiva in 1890 af te beelden?
Ontdekken

